APABILA parti serpihan PAS yang ditubuhkan oleh DAP berusaha untuk memperingati almarhum Ustaz Fadzil, perasaan ahli-ahli PAS sangat terganggu. Sebelum ini mereka juga memperalatkan nama mantan Mursyidul Am PAS,Tuan Guru Nik Abdul Aziz Nik Mat untuk kepentingan politik mereka. Sewajarnya jika tokoh yang ingin dijulang oleh PAN ialah pimpinan besar DAP atau pun penggerak awal IRC, aljamaah atau pun HIS. Ustaz Fadzil semenjak muda sehingga dijemput Ilahi kekal bersama dengan PAS, meredah kepayahan dan badai perjuangan sehingga almarhum meninggalkan kita dengan seribu keteladanan. Telah 17 tahun, sosok ini meninggalkan kita namun namanya tetap harum di lubuk hati kita semua.

Dato' Haji Fadzil Mohd Noor atau dengan gelaran yang sangat melekat dalam jiwa ummat Islam sehingga kini "Ustaz Fadzil’ merupakan seorang pemimpin dan tokoh politik yang dihormati dan disegani oleh semua lapisan masyarakat tempatan mahupun antarabangsa, ekoran daripada penampilan negarawan yang dimiliki oleh beliau. Dengan sosok yang kurus, berbusana kemas dengan kancingan baju Melayu yang lengkap, dengan sorotan mata yang hening menggambarkan ketajaman berfikir, beliau memang dilahirkan sebagai pemimpin ummah.

Berbekalkan ilmu pengetahuan yang tinggi terutamanya ilmu-ilmu agama yang diperolehi ketika bertamu di bumi Mesir, beliau dipakejkan dengan pelbagai ilmu lain seperti sosial sains, ditambah dengan kuat membaca dan menelaah. Ilmu-ilmu yang dikutip di universiti kehidupan ini meluaskan ufuk ilmu tokoh ulama ini. Perwatakan yang sederhana serta sentiasa berdamping dengan masyarakat, beliau adalah sebutir mutiara yang sangat berharga yang pernah dilahirkan oleh PAS dalam sejarahnya di pentas politik dakwah negara ini. Musuh politik PAS sendiri meletakkan almarhum dengan markah yang tinggi bahkan masyarakat bukan Melayu turut mengkagumi sosok tubuh dengan postur yang sederhana ini. Almarhum menyeruak kehidupan masyarakat tanapa mengira penat lelah dan suka ‘mendengar’ masalah rakyat menyebabkan Ustaz Fadzil sentiasa dikenang dalam sisi putih.

Dato’ Haji Fadzil @ Ali bin Mohd Noor atau lebih mesra dengan panggilan Ustaz Fadzil dilahirkan hasil perkongsian hidup antara Mohd Noor Abdul Hamid dan Hindun Haji Abdul Rahman. Beliau dilahirkan pada 13 Mac 1937 di Kampung Seberang Pumpung, kira-kira tiga kilometer dari bandar Alor Star, Kedah, beliau merupakan anak sulung daripada empat adik-beradik.

Takdir Ilahi telah mencatatkan bahawa insan ini diuji dengan kehilangan ibu bapa tercinta, kedua-dua ibu bapa meninggal dunia sewaktu beliau masih kecil lagi. Latar belakang keluarga sebelah ibu bapanya adalah dari kalangan keluarga yang berpegang teguh kepada ajaran Islam. Moyang beliau iaitu Tuan Guru Haji Idris Al-Jarumi merupakan salah seorang ulama yang disegani berasal dari Wilayah Patani, Thailand dan seorang yang terkenal di Kedah. Wilayah yang sarat dengan pemukiman ilmu ini memunculkan ratusan pondok yang subur merendang dengan ilmu Islam.

Darah ulama pejuang telah mengalir dalam urat sendi darah Ustaz Fadzil, sehingga beliau adalah pemimpin yang tidak gentar dengan ugutan dan ancaman musuh dalam menyampaikan agama.

Sejarah awal pendidikan Ustaz Fadzil bermula sekitar tahun 1946. Waktu itu beliau mengikuti pendidikan awal di Sekolah Melayu Derga, Alor Star sehingga tahun 1949. Kemudian menyambung pelajaran peringkat menengah di sebuah sekolah yang berpengaruh di Kedah yang telah melahirkan ribuan alim ulama iaitu Maktab Mahmud sehingga tahun 1958 sebelum meneruskan pengajian tinggi di tempat yang sama sehingga tahun 1962.

Anak muda ini berjiwa besar dan sentiasa kehausan ilmu, beliau bercita-cita besar untuk belajar jauh dari tanah air iaitu di Timur Tengah. Pada tahun 1963 beliau menyambung pelajaran ke seberang laut dengan mengikuti pengajian di Universiti Al-Azhar di Mesir (sebuah institusi pendidikan yang paling berpotensi dan berprestij dalam dunia Islam) dengan mendapat biasiswa kerajaan negeri Kedah. Di Universiti Al-Azhar, beliau mengambil jurusan Perundangan Islam (Syariah) dan menamatkan pengajiannya pada tahun 1967 dengan memperoleh Ijazah Sarjana Muda .

Ustaz Fadzil mendirikan rumah tangga dengan sepupunya Siti Khadijah Ibrahim pada tahun 1963. Isteri beliau merupakan bekas pelajar Sekolah Menengah Agama Farbish Bakar, Alor Star, Kedah. Kemudian setelah berkahwin, menemankan almarhum belajar di Al-Azhar.

Potret kehidupan yang digores selama kehidupan telah menyaksikan bakat kepimpinan yang tinggi teradun dalam diri almarhum. Bakat kepimpinan beliau mulai terserlah sejak di bangku sekolah terutamanya di Maktab Mahmud, di mana beliau memiliki kebolehan berpidato dan mewakili sekolah dalam pertandingan syarahan dan bahas. Keistimewaan yang ada pada beliau boleh berhujah secara spontan dan berkemahiran tinggi dalam ilmu mantiq. Pada tahun 1967, sewaktu di Al-Azhar, beliau pernah memegang jawatan Setiausaha dan Timbalan Presiden dalam Persatuan Melayu Republik Arab Mesir (PMRAM).

Berada di Mesir ketika negara itu diterkam hebat oleh Isreal dalam perang Arab Israel pada tahun 1967, di zaman Gamal Naseer. Beliau juga menjadi saksi bagaimana zalimnya rejim Mesir terhadap pejuang-pejuang Islam di negara tersebut. Universiti al Azhar pula tidak sunyi daripada kegiatan Islam yang memberikan pengalaman yang sangat berharga kepada Ustaz Fadzil. (Universiti tersebut masih mempunyai kebebasan kala itu)

Tahun 1967 beliau pulang ke tanah air dan ditawarkan berkhidmat sebagai tenaga pengajar di Maktab Mahmud, ‘alma mater’ beliau sebelum ke Mesir. Pada 1973 ditawarkan berkhidmat sebagai pensyarah Bahagian Pendidikan Islam di Universiti Teknologi Malaysia (UTM) sehingga tahun 1978.

Semasa berkhidmat di UTM, beliau telah dipecat oleh pihak pentadbir UTM ekoran tindakan beliau bertanding dalam pilihan raya pada tahun 1977 di Kawasan Dewan Undangan (Dun) Alor Merah dan Parlimen Kuala Kedah. Beliau dilihat tokoh yang berpotensi oleh Perhubungan PAS Kedah sebagai pemimpin masa depan.

Sebagai orang yang celik undang-undang, Ustaz Fadzil menfailkan saman ke mahkamah atas tindakan angkuh pihak pentadbiran UTM tanpa mengikut prosedur dan ternyata beliau di pihak yang benar. Pemecatan beliau oleh pihak pentadbiran UTM tidak sah di sisi undang-undang dan mahkamah telah mengarahkan pihak pentadbir UTM membayar ganti rugi. Setelah isu tersebut selesai, beliau kembali sebagai pensyarah dan beberapa bulan kemudian beliau meletakkan jawatan kerana menceburkan diri sepenuh masa dalam perjuangan PAS.

PAS di penghujung dekad 70-an dilihat tidak bermaya selepas kekalahan dalam pilihan raya tahun 1978. Terlepas negeri yang menjadi pangkalan politiknya semenjak 1959 iaitu Kelantan. Seorang tokoh besar dakwah dari Indonesia, Dr Mohd Natsir pernah menasihatkan tokoh-tokoh dalam belia Islam di Malaysia supaya segera menguatkan PAS, kerana PAS adalah wadah untuk perjuangan Islam di Malaysia. PAS wajar ‘disuntik darah muda’ supaya kembali bertenaga, di tengah samudera juang yang memerlukan bahtera yang ampuh.

Selain aktif dalam politik Islam dan kerja dakwah, beliau juga pemimpin masyarakat yang bergiat cergas dalam kerja-kerja sosial. Beliau pernah memegang jawatan Setiausaha Pertubuhan Kebajikan Islam Malaysia (Perkim) cawangan Negeri Kedah.

Beliau pernah menganggotai Angkatan Beliau Islam Malaysia (ABIM), sebuah wadah belia dan pemuda Islam di negara ini yang ditubuhkan pada tahun 1971. ABIM telah mengisi ruang kepada tuntutan Islam yang tegas akibat daripada penyertaan PAS ke dalam kerajaan campuran akibat tragedi 13 Mei 1969. ABIM seumpama simbiosis kepada Dewan Pemuda PAS di mana 8,000 ahli PAS ialah ahli ABIM dalam dekad 70-an, gerakan belia Islam ini sangat diminati kerana berusaha memurnikan perjuangan Islam terutama pendekatan yang dibawa oleh Ikhwanul Muslimin. Penerbitan ABIM juga aktif menyebarkan pemikiran tokoh-tokoh Ikhwanul Muslimin dan Jamiat Islami.

Ustaz Fadzil Nor telah memegang jawatan setiausaha penerangan pertubuhan itu dari tahun 1973 hingga 1974. Beliau pernah memangku jawatan Presiden ABIM apabila Presidennya ketika itu, Anwar Ibrahim ditahan di bawah ISA (Anwar ditahan di bawah ISA akibat demonstrasi Baling yang menjadi mercu tanda kepada kebangkitan pelajar di negara ini. Beliau telah dibebaskan pada tahun 1976). ABIM yang ditubuhkan pada tahun 1971 telah mengisi kelompangan dunia ‘anti establishment’ akibat PAS yang menyertai kerajaan campuran. Almarhum ialah orang penting ABIM selain daripada Ustaz Wahab Zakaria, Ustaz Abdul Ghani Abdul Rahman, Ustaz Abdul Ghani Shamsuddin, Syed Ibrahim Syed Abdul Rahman, beliau disifatkan oleh Anwar Ibrahim sebagai orang yang banyak dirujuk oleh Anwar dalam menggerakkan ABIM sebagai gerakan sosio dakwah yang penting dalam dekad 70-an. Jaringan kader ABIM di seluruh negara ini juga akhirnya telah ramai menyertai PAS pada awal tahun 80-an terutama selepas Anwar menyertai Umno.

Sepanjang penglibatan dalam ABIM sebagai sosok utama perjuangan, beliau turut terlibat dalam demontrasi menentang isu kemiskinan di Baling, Kedah tahun 1974. Beliau juga terkenal sebagai penggiat tarbiah dalaman ABIM. Beliau banyak bergerak mengisi program usrah, tamrin dan seminar perkaderan di pelbagai tempat. Gerakan belia Islam ini juga banyak menerbitkan buku-buku fikrah dan harakah yang dituang oleh tokoh-tokoh seperti Hasan Al Banna, Sayyid Qutb, Maududi, apatah lagi ABIM menjadi gerakan fenomenal di kampus pada dekad 70-an.

Ustaz Fadzil juga merupakan Setiausaha Agung Persatuan Ulama’ Malaysia (PUM) tahun 1974, sebuah NGO yang penting di negara ini yang telah mewadahkan ulama-ulama untuk mengerakkan kesedaran Islam kepada masyarakat dan kerap kali juga dilihat bertelagah dengan kerajaan BN dalam banyak isu yang bersangkutan dengan syariat dan akidah.

Beliau melibatkan diri dalam politik khususnya dengan perjuangan PAS sejak tahun 1959 sewaktu menuntut di Maktab Mahmud. Kecenderungan politik beliau telah dikesan oleh guru-guru dan juga ahli keluarganya. Kedah ialah pangkalan politik Ustaz Fadzil walaupun pernah ditawarkan untuk bertanding di negeri lain yang lebih selamat seperti di negeri Kelantan (Kelantan semenjak pilihan raya 1959 sentiasa membuka pintu untuk calon PAS dari luar Kelantan). Jelapang padi ini kaya dengan sekolah-sekolah agama dan penyokongnya yang setia sehingga telah mencetuskan beberapa insiden berdarah seperti peristiwa Memali dan peristiwa Lubuk Merbau (1985).

Beliau telah dilantik menjadi Yang Dipertua PAS kawasan Kuala Kedah dan Ahli Perhubungan PAS Negeri Kedah. Kemudian beliau menganggotai jawatankuasa PAS Kedah. Penonjolan daya kepimpinannya semakin cemerlang telah menyakinkan anggota parti untuk melantik beliau sebagai Naib Yang Dipertua PAS Pusat sepenuh masa tahun 1981 hingga 1983.

PAS telah menghadapi transformasi kepimpinan pada tahun 1982 apabila Dewan Pemuda Pusat mengusulkan kepimpinan ulama. Ustaz Fadzil adalah barisan ulama muda yang diberikan ruang untuk memimpin pergerakan Islam kontemporari paling tua di Malaysia.

Bintang beliau seumpama kejora di dada langit malam, pada tahun 1983 beliau telah dilantik menjadi Timbalan Yang Dipertua PAS sebelum diberikan kepercayaan penuh oleh seluruh ahli PAS untuk menjadi Yang Dipertua PAS pada tahun 1989. Beliau menghadapi saat-saat sukar dalam penglibatannya sebagai pimpinan iaitu peristiwa Memali, ustaz merupakan Pesuruhjaya PAS Negeri Kedah di mana dipertanggungjawabkan untuk menyelesaikan kes ini.

Pembabitan awal Ustaz Fadzil di dalam kancah politik pilihan raya bermula tahun 1978, di mana PAS telah memberi mandat kepada beliau untuk bertanding di negeri Kedah dalam pilihan raya umum iaitu di kawasan Parlimen Kuala Kedah dan Dun Alor Merah. Bakat dan potensi beliau sejak awal telah dihidu oleh pimpinan PAS Kedah seperti Dato’ Abu Bakar Umar yang mempelawa Ustaz Fadzil untuk membantu PAS di Kedah. Beliau dilihat anak muda yang akan mengisi barisan hadapan parti itu di Kedah apatah lagi dengan pengalamannya yang memimpin ABIM dan organisasi mahasiswa semasa menuntut di Mesir. Dalam pilihan raya tahun 1978 beliau kalah kepada Senu Abdul Rahman, namun pilihan raya itu telah memperkenalkan almarhum kepada pengundi kawasan itu.

Pada tahun 1980, beliau sekali lagi bertanding dalam pilihan raya kecil di kawasan Dun Bukit Raya berikutan kematian ahli Dun tersebut. Tahun 1982 beliau sekali lagi bertanding di kawasan Dun Bukit Raya dan seterusnya berjaya mempertahankan kerusi di kawasan itu selama empat penggal berturut-turut sehingga Pilihan Raya Umum 1995.

Pada 1982 beliau menang dengan mengalahkan calon Barisan Nasional (BN) Haji Safirol Haji Hasim dan calon bebas Mohd Mokhtar Abdullah dengan majoriti 346 undi, 1986 menang dengan majoriti 2,215 undi mengalahkan calon BN, Ahmad Zakuan Haji Ahmad, 1990 mengalahkan calon BN, Dato’ Syed Mansor Barakbah dengan majoriti 1,829 dan pada Pilihan Raya Umum 1995 mengalahkan calon BN juga iaitu Fadzil Hanafi dengan majoriti 2,414.

Pada Pada Pilihan Raya Umum 1999, Ustaz Fadzil mencatat dua kejayaan. Dalam Pilihan Raya Parlimen, beliau menewaskan bekas Setiausaha Parlimen di Jabatan Perdana Menteri, Dato’ Othman Abdul (calon BN) di Pendang. Allahyarham mendapat 22,413 undi berbanding 19,474 undi oleh Othman. Kejayaan ini sangat manis kepada PAS kerana inilah sejarah PAS menang paling besar dalam merebut kerusi parlimen (menang 27 kerusi parlimen).

Di Dun Anak Bukit, Allahyarham mendapat 8,480 undi menewaskan calon BN, Dato’ Abdullah Hasnan Kamaruddin yang mendapat 6,640 undi. Kemenangan ini cukup manis kerana Dun ini adalah berada di pinggir bandar yang menandakan golongan kelas menengah menyokong perjuangan Islam termasuk orang bukan Islam.

Beliau juga sangat prihatin dengan isu antarabangsa yang menimpa umat Islam, dengan latarbelakang sebagai pimpinan pelajar, pimpinan belia Islam, ustaz sentiasa bersama dengan penderitaan umat Islam sedunia. Beliau tidak kekok untuk turun berdemonstrasi bersama anak muda, disiram dengan pancutan air kimia yang menyengat kulit, dibom gas pemedih mata. Di perhimpunan aman seperti di Lebuh raya KESAS, di hadapan kedutaan asing, beliau dengan lantang menyemangati anak-anak muda dan peserta bantahan, kadang tanpa segan sebagai pemimpin ummah untuk membakar bendera Israel atau Amerika.

Almarhum bukan sekadar galak membakar perasaan para demonstran tetapi juga melibatkan diri secara langsung dalam situasi antarabangsa. Apabila tentera Russia meninggalkan Afghanistan, beliau bersama tokoh gerakan Islam antarabngsa yang lain seperti Sheikh Mustapha Masyhur, Qazi Hussain terus bergegas ke Afghanistan untuk mendamaikan kumpulan yang bertelingkah. Begitu juga, apabila berlaku reformasi di Indonesia, parti-parti Islam seperti ‘cendawan tumbuh selepas hujan’. Ustaz Fadzil bersama pimpinan PAS hadir ke Jakarta, mengadakan pertemuan dengan tokoh-tokoh Islam yang diketuai oleh Hamzah Haz. Nasihat beliau kepada teman-teman di Jakarta supaya tidak memperbanyakkan parti Islam, kukuhkan saf untuk berhadapan dengan musuh yang bersatu. Bayangkan apa sikap almarhum jika kelompok serpihan PAS keluar dan menubuhkan parti?

Sang murabbi ini telah mewakafkan hidupnya untuk perjuangan Islam, semenjak zaman muda yang tidak pernah lelah. Kehadirannya dalam masyarakat disedari oleh umat, beliau mengharungi zaman payah perjuangan, melepaskan jawatan sebagai penjawat awam untuk meranduk medan juang yang penuh getir, terjahan fitnah menerkam bertubi-tubi namun beliau terus mara tanpa menghiraukan penistaan. Ustaz Fadzil sentiasa mengambil berat dan peduli maka wajarlah disayangi oleh umat, didoakan selepas meninggalkan alam yang fana ini.

Pada kira-kira jam 10.30 pagi 23 Jun 2002, Ustaz Fadzil menghembuskan nafas terakhir untuk menghadap Maha Pencipta, Allah SWT. Berbondong-bondong manusia ramai menyerbu Hospital HUKM Kuala Lumpur, menyolati jenazahnya di Madrasah Mustaqimah Bandar Tun Razak malah ratusan ribu yang lain telah berhimpun di Kedah untuk menghantar mujahid ulung ini, pemimpin yang akan terus tersemat ingatan tentangnya di hati setiap manusia yang berada dipelantar zamannya. Beliau mewasiatkan untuk disemadikan di tanah Muasassah Darul Ulum yang telah dibangunkan oleh almarhum untuk merealisasikan kompleks pendidikan PAS Kedah.

Almarhum tetap istiqamah memperjuangkan Islam dan kemuliaannya, malangnya sosok ini cuba dirampas sejarahnya oleh PAN. Mereka memperingati Ustaz Fadzil untuk apa? Untuk menguar -uarkan pada umum bahawa merekalah legasi perjuangan almarhum? Mereka salah memahami sejarah emas sosok besar perjuangan Islam ini, DAP keluar daripada pemuafakatan dengan PAS di zaman almarhum iaitu pada tahun 2001. Almarhum pernah duduk sepentas dengan Presiden Umno dalam berhiwar tentang isu Palestin di Dewan Bahasa dan Pustaka. Amalan itu diteruskan oleh Tuan Guru Abdul Hadi Awang dalam isu Rohingya pada Disember 2016, namun merekalah paling kuat melalak dan memperlekeh usaha murni Presiden PAS. Mereka tak layak membicarakan sejarah almarhum jika sekadar menjadi khadam kepada DAP dan bermanis muka dengan jahiliah moden! – HARAKAHDAILY 24/6/2019

Penulis adalah AJK PAS Pusat.

MUKTAMAR Tahunan PAS yang telah berlangsung sebanyak 64 kali telah menjadi medan terbesar dalam menggariskan hala tuju perjuangan PAS berasaskan perkembangan politik semasa. Dengan berdasarkan al-Quran dan Sunnah sebagai rujukan tertinggi serta dipandu oleh Majlis Syura Ulamak PAS, maka Muktamar Tahunan PAS adalah syura tertinggi di dalam PAS untuk memutuskan apa sahaja dasar dan hala tuju parti. Ahli-ahli dan pimpinan PAS diberikan hak bersuara, bermuhasabah, mengangkat pandangan-pandangan konkrit dalam membina kekuatan parti dan memutuskan semua perkara berkait dengan PAS melalui muktamar ini.

Sepanjang sejarah PAS selama 68 tahun, asas dasar dan rangka hala tuju PAS adalah digariskan oleh Yang Dipertua Agung atau Presidennya di dalam ucapan tahunan yang dikenali sebagai Ucapan Dasar Presiden PAS. Para Presiden PAS akan menjadikan Ucapan Dasar ini sebagai panduan dalam menggariskan hala tuju pergerakan PAS selama setahun. Para Presiden PAS akan menyampaikan sendiri Ucapan Dasar ini atau diwakili oleh Timbalan Presiden PAS atau Pemangku Presiden PAS. Namun begitu, pada peringkat awal, empat Presiden PAS yang terawal iaitu Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan (1951-1953), Dr Haji Abbas Alias (1953-1956), Prof Dr Burhanuddin Mohd Noor al-Helmy (1956-1969) dan Dato' Mohd Asri Haji Muda (1969-1974) telah menyampaikan Ucapan-ucapan Dasar tanpa sebarang tema, hanya disebut sebagai Ucapan Yang Dipertua Agung PAS sahaja.

Dari Matlamat Perpaduan Kita ke Islam Memimpin Perpaduan

Semenjak 1975, Yang Dipertua Agung PAS yang juga Menteri Tanah dan Tugas-tugas Khas telah memperkenalkan tema dalam Ucapan Dasarnya. Dalam Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kali Ke-21 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 29-30 Julai 1975, Dato' Mohd Asri Haji Muda telah menjadikan "Matlamat Perpaduan Kita" sebagai tema Ucapan Dasar PAS sesuai dengan usaha perpaduan nasional yang diterokai oleh PAS bersama Barisan Nasional (BN) yang ditubuhkan pada 1 Jun 1974 dalam memulihkan kestabilan politik negara pasca 13 Mei 1969. Perpecahan bangsa Melayu Islam dan krisis perkauman yang tercetus telah memberikan pelajaran besar kepada PAS, lalu menggariskan langkah-langkah perpaduan dalam pengukuhan semula ini.

Setelah 44 tahun berlalu, Pilihan Raya Umum Kali Ke-14 pada 2018 telah memperlihatkan keruntuhan kuasa politik Melayu Islam akibat perpecahan bangsa Melayu. Menyedari kelemahan tersebut perlu ditangani segera, PAS telah mengambil langkah menyatukan semula kekuatan umat dengan pendekataan taawun politik. Presiden PAS, Dato' Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang telah menjadi "Islam Memimpin Perpaduan" sebagai tema Muktamar Tahunan PAS Kali Ke-65 di Stadium Tertutup SUKPA, Indera Mahkota, Kuantan pada 21-23 Jun 2019. Melalui ucapan dasar ini, Presiden PAS telah menggariskan langkah-langkah perpaduan untuk mengembalikan kekuatan politik ummah dengan berpandukan Islam. Sebagaimana perpaduan yang dibina pada 1974 telah berjaya mengembalikan kekuatan politik Melayu Islam, kini Muktamar Tahunan PAS Kali Ke-65 cuba melakarkan semula perpaduan ummah yang dipimpin oleh Islam.

Tema-tema Ucapan Dasar PAS

Yang Dipertua Agung PAS, Dato' Mohd Asri Haji Muda (1975-1982); Yang Dipertua PAS Pusat, Ustaz Haji Yusof Abdullah ar-Rawi (1982-1989); Presiden PAS, Ustaz Dato' Haji Fadzil Mohd Noor (1989-2002) dan Dato' Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang (2002-2019) telah menyampaikan Ucapan Dasar masing-masing dengan tema-tema hala tuju perjuangan PAS semasa. Kecuali Ucapan Dasar PAS 1982 yang disampai oleh Dato' Mohd Asri Haji Muda yang tidak digariskan temanya, semua ucapan yang lain adalah berasaskan tema-tema perjuangan PAS. Berikut adalah tema-tema Ucapan Dasar PAS sepanjang 44 tahun muktamarnya sejak 1975 hingga 2019:

1975: Matlamat Perpaduan Kita

1976: Sikap Kita Sekarang

1977: Survival Ummat

1978: Ke Arah Kemenangan

1979: Tiga Wajah Cabaran

1980: Qurun Hijrah Ke-15 : Antara Harapan dan Cabaran

1981: PAS Dari Dekad Ke Dekad

1982: Tiada tema. Teks ucapan yang diterbitkan kemudiannya diberikan judul Ukhuwah Bukan ‘Adawah

1983: Ke Arah Pembebasan Ummah

1984: Menggempur Pemikiran ‘Asabiyyah

1985: Bertindak Menentang Kezaliman

1986: Teguhkan Jamaah Teruskan Jihad

1987: Ke Arah Tajdid Hadhari

1988: Bertekad Membulatkan Jama’ah

1989: Membina Ketahanan Ummah

1990: Maju Bersama Islam

1991: Bersatu Menegakkan Islam

1992: Meroboh Rangkaian Penindas

1993: Pertahankan Syakhsiyyah Ummah

1994: Ulama Teras Kepemimpinan Ummah

1995: Menyanggah Fikrah Maddiyyah

1996: Tegakkan Ketuanan Islam

1997: Bersiap Menghadapi Cabaran

1998: Bertekad Mencapai Kemenangan

1999: Bersama Menegakkan Keadilan

2000: PAS Memimpin Perpaduan

2001: Menyanggah Serangan Menjana Kemenangan

2002: Memantap Iltizam Menyemarakkan Kebangkitan

2003: Menuju Kemenangan

2004: Memartabatkan Kedaulatan Rakyat

2005: Paksi Kebangkitan Perjuangan

2006: Pulihkan Demokrasi, Daulatkan Islam

2007: Selamatkan Demokrasi, Tegakkan Keadilan

2008: PAS Untuk Semua

2009: Islam Memimpin Perubahan

2010: Islam Adil Untuk Semua

2011: Membangun Negara Berkebajikan

2012: Negara Berkebajikan Teras Perpaduan

2013: Rahmat Untuk Semua

2014: Terus Beristiqamah

2015: Beristiqamah Hingga Kemenangan

2016: Inilah Penyelesaian Kita

2017: Sejahtera Bersama Islam

2018: Islam Memimpin

2019: Islam Memimpin Perpaduan

Mohd Fadli Ghani
Head
House of Resources
Pusat Penyelidikan PAS
17 Syawal 1440 / 21 Jun 2019 – HARAKAHDAILY 22/6/2019

KEMAJUAN dan pertumbuhan pesat PAS telah menyebabkan berlakunya pertambahan ahli dan cawangan PAS sepanjang dekad 1960-an. Hal ini telah mendesak PAS untuk mendapatkan tempat persidangan yang lebih besar dan selesa bagi menampung jumlah perwakilannya yang semakin bertambah. Dalam suasana PAS dan Perikatan (Umno, MCA dan MIC) sedang berunding untuk menubuhkan Kerajaan Campuran PAS-Perikatan pasca 13 Mei 1969, PAS telah memilih untuk menjadikan Dewan Seminar di Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Jalan Lapangan Terbang, Sungai Besi, Kuala Lumpur sebagai lokasi baru muktamarnya mulai 1971.

Fadli2Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kali Ke-17 pada 18-20 Jun 1971 adalah muktamar yang pertama diadakan di Dewan Seminar DBP, yang kini dikenali sebagai Dewan Syed Nasir. Setelah itu, mesyuarat agung tahunan kali ke-18 hingga 22 (1972-1976) semuanya berlangsung di sini, bahkan sehingga 1985 (kecuali 1984 di Kedah) juga dihoskan oleh DBP. Sepanjang tempoh ini juga, PAS mengadakan tiga muktamar khas di dewan yang sama iaitu pada 1972 (isu pembentukan kerajaan campuran), 1978 (isu PAS ditendang daripada BN) dan 1980 (isu kezaliman ISA selepas demonstrasi padi).

Muktamar Tahunan PAS 1977-1986

Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) adalah sebuah badan berkanun yang asalnya ditubuhkan oleh para pejuang bahasa sebagai Balai Pustaka pada 22 Jun 1956 yang berpusat di Johor Bahru. Salah seorang tokoh penting yang terlibat ialah Prof Zulkifli Mohamad, Timbalan Yang Dipertua Agung PAS. Dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu Ketiga di Singapura pada 16-21 September 1956, ia diberikan nama baru, iaitu Dewan Bahasa dan Pustaka. Pada 1957, ia berpindah ke Kuala Lumpur, beroperasi di Jalan Young, sebelum dinaik taraf sebagai badan berkanun pada 1959 melalui Ordinan Dewan Bahasa dan Pustaka 1959. Pada 31 Januari 1962, DBP berpindah ke premis tetapnya di Jalan Lapangan Terbang, Sungai Besi iaitu tempat terletaknya Dewan Seminar DBP yang menjadi tempat muktamar PAS sejak 1961.

Berikut adalah muktamar-muktamar PAS sepanjang dekad 1970-an dan 1980-an yang berlangsung di DBP:

1) Muktamar Tahunan PAS Ke-23 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 23-25 Julai 1977 / 6-8 Syaaban 1397

2) Muktamar Tahunan PAS Ke-24 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 25-27 November 1978 / 25-27 Zulhijjah 1398

3) Muktamar Tahunan PAS Ke-25 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 7-9 September 1979 / 14-16 Syawal 1399

4) Muktamar Tahunan PAS Ke-26 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 26-28 September 1980 / 17-19 Zulkaedah 1400

5) Muktamar Tahunan PAS Ke-27 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 17-19 April 1981 / 12-14 Jamadil Akhir 1401

6) Muktamar Tahunan PAS Ke-28 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 23-24 Oktober 1982 / 6-7 Muharram 1403

7) Muktamar Tahunan PAS Ke-29 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 29 April-1 Mei 1983 / 16-18 Rejab 1403

8) Muktamar Tahunan PAS Ke-30 di Dewan Persatuan India Kedah (KIA) Alor Setar pada 13-15 April 1984 / 12-14 Rejab 1404

9) Muktamar Tahunan PAS Ke-31 di DBP, Kuala Lumpur pada 13-15 April 1985 / 22-24 Rejab 1405

10) Muktamar Tahunan PAS Ke-32 di Masjid Rusila, Marang, Terengganu pada 26-28 September 1986 / 21-23 Muharram 1407

Setelah lebih 10 tahun (1971-1985) PAS bermuktamar di DBP, kecuali 1984, PAS mula mengambil langkah politik yang lebih selamat ekoran ketegangan politik dekad 1980-an. DBP adalah hak milik kerajaan di bawah Kementerian Pelajaran, sedangkan selepas Pilihan Raya Umum 1982, hubungan PAS-Umno sangat tegang. Bermula dengan isu Debat Umno-PAS pada 1984 hinggalah membawa kepada Peristiwa Memali pada akhir 1985, semuanya meletakkan PAS dalam keadaan berjaga. Akhirnya, pada 1986, Muktamar Tahunan PAS dikeluarkan dari DBP dan Terengganu menjadi hos untuk pertama kali dengan Masjid Rusila, Marang menjadi tuan rumah muktamar kali ke-32 pads 26-28 September 1986.

Sejak PAS meninggalkan DBP, langkah PAS mendirikan Markaz Tarbiyah PAS Pusat di Taman Melewar, Batu Caves sejak 1985 telah membuahkan hasil. Pada awal 1987, Pejabat Agung PAS telah dipindah ke sana dari Jalan Pahang Barat, Kuala Lumpur. PAS kemudiannya memutuskan supaya Muktamar Tahunan PAS Kali Ke-33 diadakan di sini pada 10-12 April 1987. Inilah kali pertama PAS bermuktamar di markaznya sendiri dan kali pertama ia diadakan di Taman Melewar.

MOHD FADLI GHANI
Head House of Resources
Pusat Penyelidikan PAS – HARAKAHDAILY 19/6/2019

SEMENJAK PAS mengadakan Mesyuarat Agung Tahunannya buat kali yang pertama pada 3 Januari 1953, PAS telah berjaya menganjurkan persidangan tahunannya setiap tahun sehingga 1976. Kecuali pada beberapa kes, terutama pada 1963, 1967-1968 dan 1969-1971, pada asasnya setiap tahun PAS bermuktamar. Sepanjang tempoh 25 tahun antara 1951 hingga 1976, PAS telah berjaya menganjurkan sebanyak 21 kali muktamar tahunannya, yang melibatkan 22 muktamar. Pada awalnya, muktamar PAS diadakan di pondok-pondok sehingga 1955, kemudian diadakan di Kelab Sultan Sulaiman, Kampung Baru, Kuala Lumpur antara 1956 hingga 1961. Setelah itu, PAS mengambil strategi bermuktamar di negeri-negeri iaitu Kedah (1962), Melaka (1963), Selangor (1964), Kelantan (1965), Perak (1966) dan Perlis (1968). Terengganu dirancang sebagai tuan rumah pada 1967, tetapi terpaksa ditangguhkan. Selepas itu, mulai 1971 hingga 1976, PAS bermuktamar di Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur.

Fadli2Sepanjang tempoh 25 tahun ini, sebenarnya PAS belum lagi menggunakan istilah muktamar untuk persidangan tahunannya, sebaliknya menggunakan istilah "Mesyuarat Agung Tahunan PAS" seperti yang diperuntukkan oleh Undang-undang Tubuh PAS 1951. Dalam Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kali Ke-22 pada 5-6 Ogos 1976, Perlembagaan PAS (Pindaan) 1973 telah dipinda dengan menukar istilah "Mesyuarat Agung Tahunan PAS" kepada "Muktamar Tahunan PAS." Apabila Pendaftar Pertubuhan (RoS) meluluskan Perlembagaan PAS (Pindaan) 1977 pada 21 Jun 1977, Jawatankuasa Kerja Agung PAS telah menetapkan bahawa Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-23 pada 23-25 Julai 1977 dikenali sebagai Muktamar Tahunan PAS Kali Ke-23.

Mesyuarat Agung Tahun PAS 1951-1976

Secara umumnya, untuk 25 tahun pertama, PAS telah mengadakan 22 muktamar dalam 21 majlis, seperti berikut:

1) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Pertama di Madrasah Ad-Daariat al-Maarif al-Wathaniah, Kepala Batas, Seberang Perai pada 3 Januari 1953 / 16 Rabiul Akhir 1372;

2) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kedua di Madrasatul al-Ulum As-Syar’iyyah, Batu 20 Bagan Datoh, Perak pada 26-28 Ogos 1953 / 15-17 Zulhijjah 1372;

3) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ketiga di Madrasah At-Tahzib Ad-Diiniyyah, Titi Serong, Parit Buntar, Perak pada 12-14 Ogos 1954 / 12-14 Zulhijjah 1373;

4) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Keempat di Madrasah Ahmadiyyah, Bunut Payung, Kota Baharu pada 26-28 Disember 1955 / 11-13 Jamadil Awal 1375;

5) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kelima di Kelab Sultan Sulaiman, Kuala Lumpur pada 23-25 Disember 1956 / 20-22 Jamadil Awal 1376;

6) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Keenam di Kelab Sultan Sulaiman, Kuala Lumpur pada 24-25 Ogos 1957 / 27-28 Muharram 1377;

7) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ketujuh di Kelab Sultan Sulaiman, Kuala Lumpur pada 25-27 Disember 1958 / 13-15 Jamadil Akhir 1378;

8) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kelapan di Kelab Sultan Sulaiman, Kuala Lumpur pada 26-28 Disember 1959 / 25-27 Jamadil Akhir 1379;

9) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kesembilan di Kelab Sultan Sulaiman, Kuala Lumpur pada 11-13 Februari 1961 / 24-26 Syaaban 1380;

10) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-10 di Bangunan Persatuan Guru-guru Se-Kedah, Sg Korok, Alor Setar pada 5-6 Januari 1962 / 28-29 Rejab 1381;

11) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-11 di Dewan Kesatuan Syarikat Guru-guru Melayu Melaka, No 78B, Jln Munsyi Abdullah (New Come Road), Bandar Melaka pada 31 Disember 1962 - 2 Januari 1963 / 4-6 Syaaban 1382;

12) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-12 di Bangunan Persatuan Guru-guru Melayu Selangor, Jalan Raja Muda, Kuala Lumpur pada 21-23 Ogos 1964 / 12-14 Rabiul Akhir 1384 (Perasmian di Stadium Chin Woo, Kuala Lumpur);

13) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-13 di Dewan Zulkiflee Mohammad, Bangunan PAS Kelantan, Jalan Dato’ Pati, Kota Baharu pada 20-21 April 1965 / 18-19 Zulhijjah 1384;

14) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-14 di Bangunan YMHA, Jalan Stesen, Taiping, Perak pada 12-14 Ogos 1966 / 24-26 Rabiul Akhir 1386;

15) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-15 dan Ke-16 di Dewan PAS Cawangan Kayang, Kuala Perlis, Perlis pada 19-22 April 1968 / 20-23 Muharram 1388 (Perasmian di Bangunan Kelab Hokkien, Kangar);

16) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-17 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 18-20 Jun 1971 / 23-25 Rabiul Akhir 1391;

17) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-18 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 28-29 Julai 1972 / 17-18 Jamadil Akhir 1392;

18) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-19 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 21-23 September 1973 / 23-25 Syaaban 1393;

19) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-20 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 13-15 Jun 1974 / 22-24 Jamadil Awal 1394;

20) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-21 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 29-30 Julai 1975 / 20-21 Rejab 1395; dan

21) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-22 di Dewan Seminar, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur pada 4-6 Ogos 1976 / 8-10 Syaaban 1396.

MOHD FADLI GHANI
Head House of Resources
Pusat Penyelidikan PAS – HARAKAHDAILY 16/6/2019

Ucapan dasar Ketua Dewan Muslimat PAS Malaysia, Senator Ustazah Nuridah Mohd Salleh pada Muktamar Dewan Muslimat PAS Malaysia ke-59 di Pusat Konvensyen, Bukit Gambang Resort City, Kuantan, 15 Jun 2019.

السالم عليكم ورحمة هللا وبركاته الحمد هلل رب العاملين الذي أكرمنا بنعمة اإلسالم وبه نستعين في أمور الدنيا والخرة والصالة والسالم على أشرف ال نبياء واملرسلين وإماما املتقين وعلى آله ومن تبعه بإحسان إلى يوم الدين،ربنا آتنامن لدنك رحمةوهيء لنامن أمرنارشداربنا افتح بيننا وبين قومنا بالحق وأنتخير الفاتحين

Yang bermaksud: Dan apabila dikatakan kepada mereka (yang ingkar): Turutlah akan apa yang telah diturunkan oleh Allah. Mereka menjawab: (Tidak), bahkan kami hanya menurut apa yang kami dapati datuk nenek kami melakukannya. Patutkah mereka (menurut datuk neneknya) sekalipun Syaitan mengajak mereka itu (melakukan perbuatan yang menjerumuskan mereka) ke dalam azab api neraka yang marak menjulang? Dan sesiapa yang berserah diri bulat-bulat kepada Allah (dengan ikhlas) sedang dia berusaha mengerjakan kebaikan, maka sesungguhnya dia telah berpegang kepada simpulan (tali agama) yang teguh dan (ingatlah) kepada Allah jualah kesudahan segala urusan. (Surah Luqman : 21-22)

KEBENARAN ISLAM MENGATASI KEBATILAN JAHILIYAH

Sejak kejatuhan Khalifah Uthmaniah, Islam dijadikan musuh bukan kerana salahnya tetapi kerana menegakkan kebenaran. Kebenaran Islam itu mencabar kebatilan dan keadilannya meruntuhkan kezaliman. Maka Islam dikepung oleh kesesatan dan kezaliman yang dipaksakan menjadi amalan masyarakat sekelilingnya. Penguasaan cara hidup yang menolak Islam menjadikan pertimbangan akal budi dikaburi terlingkup sehingga kebatilan itu dianggap kebenaran dan kezaliman pula dikira kebenaran yang mesti dipertahankan. Kita seharusnya menyedari bahawa Islam adalah penyelamat. Oleh itu usaha-usaha jihad kembali kepada kebijaksanaan Islam menjadi agenda utama mereka yang istiqamah berjuang untuk ummah sejagat.

1.0 AGENDA: ‘ISLAM MEMIMPIN, WANITA SEJAHTERA’

1. Dewan Muslimat PAS Malaysia (DMPM) adalah salah satu sayap Parti Islam Se-Malaysia (PAS). Segmen wanita yang berfungsi mengikut Perlembagaan PAS Bab 3 Fasal 5 iaitu memperjuangkan dua perkara. Pertama wujudnya di dalam Malaysia sebuah masyarakat dan pemerintahan yang terlaksana di dalamnya nilai-nilai hidup Islam dan hukum-hukumnya menuju keredhaan Allah. Kedua mempertahankan kesucian Islam serta kemerdekaan dan kedaulatan negara.

2. DMPM telah melalui pelbagai fasa kepimpinan yang memperlihatkan perkembangan terhadap usaha untuk menerangkan dan menghayati Islam sebagai jalan penyelesaian dalam masyarakat. Memikul tanggungjawab memimpin wanita Malaysia dengan Islam, kita yakin bahawa dengan ketaatan kepada perintah Allah serta aturannya melalui al-Qur’an, Sunnah, Ijmak dan Qias, kedudukan wanita adalah tiada bezanya dengan lelaki dalam merebut pahala dan redha Allah SWT seperti ditegaskan pada ayat 195, Surah Ali-Imran: Yang bermaksud: Maka Tuhan mereka perkenankan doa mereka (dengan firman-Nya): “Sesungguhnya Aku tidak akan sia-siakan amal orang-orang yang beramal dari kalangan kamu, sama ada lelaki atau perempuan, (kerana) setengah kamu (adalah keturunan) dari setengahnya yang lain; maka orang-orang yang berhijrah (kerana menyelamatkan agamanya), dan yang diusir ke luar dari tempat tinggalnya, dan juga yang disakiti (dengan berbagai-bagai gangguan) kerana menjalankan agama-Ku, dan yang berperang (untuk mempertahankan Islam), dan yang terbunuh (gugur Syahid dalam perang Sabil) - sesungguhnya Aku akan hapuskan kesalahankesalahan mereka, dan sesungguhnya Aku akan masukkan mereka ke dalam Syurga yang mengalir di bawahnya beberapa sungai, sebagai ganjaran dari sisi Allah. Dan di sisi Allah jualah ganjaran yang sebaik-baiknya (bagi mereka yang beramal soleh)”.

3. Kemuliaan wanita menurut Islam dibuktikan di dalam al-Qur’an dan Sirah. Sekumpulan figura ternama wanita telah diabadikan antaranya Asiyah isteri Firaun, Maryam binti Imran, Siti Hajar, Siti Sarah, Saidatina Khadijah binti Khuwailid, Saidatina Fatimah binti Muhammad SAW, Saidatina ‘Aisyah binti Abu Bakar, Nusaibah binti Kaab, Sumayyah binti Khabath, dan lain-lain. Mereka adalah wanita terhormat yang menjadi sanjungan masyarakat sepanjang zaman dan contoh teladan kepada muslimat hari ini. Mereka muncul pada zaman kegelapan di timur dan barat. Para wanita dipandang rendah oleh masyarakat tetapi Islam telah mengangkat martabat mereka.

4. Dengan memiliki keimanan yang tinggi, ketaatan yang tulus kepada Allah SWT dan Rasul-Nya serta kemuliaan akhlak, Allah mengangkat martabat mereka. Keterampilan mereka dalam bidang masing-masing terus menjadi contoh sehingga ke hari ini. Sejarah telah membuktikan bahawa kesejahteraan yang mereka nikmati dengan Islam adalah hasil daripada istiqamah mereka menghayati ajaran Islam.

5. “Wanita Sejahtera” bermakna wanita yang memiliki dan memanfaatkan hak yang diberikan oleh Islam dalam kehidupan secara menyeluruh. Dengan hak tersebut mereka dapat menunaikan tanggungjawab sebagai hamba Allah dan sebagai khalifah di muka bumi ini mengikut fungsi dan peranan masing-masing. Sebagai seorang manusia, wanita diberikan hak untuk hidup dengan aman, dilindungi di bawah payung syariat Islam. Mereka diberikan hak untuk memiliki harta menerusi pewarisan atau menjalankan sebarang pekerjaan yang sesuai dengan fitrah dan kebolehan yang ada. Tiada sesiapa yang boleh menarik dan menceroboh hak individu lain tanpa sebab yang munasabah dan diterima syarak.

6. Sebagai makhluk sosial, wanita juga turut diberi ruang seluas-luasnya untuk berada di medan lapangan. Wanita boleh beraktiviti sosial, berorganisasi, berpolitik, berniaga, berhibur, bersukan dan terlibat dalam pelbagai bidang profesional dengan itqan (bersungguh-sungguh) mengikut keilmuan dan keinginan masing-masing.

7. Justeru, DMPM menyedari bahawa hak yang diberikan oleh Islam ini perlu dikongsi bersama seluruh kaum wanita agar semua dapat merasai kesejahteraan yang ditawarkan oleh Islam. Peranan wanita dalam pembangunan keluarga dan masyarakat sangat signifikan dalam memacu kesejahteraan dan kestabilan negara. Apatah lagi, pada hari ini rata-rata kaum wanita terlibat menyumbang kepada kepesatan ekonomi negara sebagai tenaga kerja dalam sektor pendidikan, pengeluaran, perkhidmatan dan sebagainya.

2.0 KEMELUT YANG MENGHAMBAT KESEJAHTERAAN WANITA, KELUARGA DAN MASYARAKAT

8. Persoalan yang berbangkit pada hari ini, sejauh manakah wanita dihormati dan diperlakukan seadilnya sebagai seorang individu atau sekumpulan manusia yang memiliki hak dan tanggungjawab yang sama dengan kaum lelaki? Sejauh mana polisi dan undang-undang yang ada memberikan perlindungan, mencegah dan menyelamatkan wanita daripada dicerobohi haknya? Sejauhmana pula wanita mampu melaksanakan tanggungjawab dan memainkan peranan sebaikbaiknya dalam membawa kesejahteraan hidup pada diri, keluarga, masyarakat dan negara?

9. Kita dapati pada hari ini, masih ramai wanita teraniaya dalam kehidupan berumahtangga. Keselamatan wanita dalam menjalankan tugas di sektor ekonomi tertentu dan bekerja syif malam masih boleh dipertikaikan. Jenayah yang berlaku sebahagian besar mangsanya adalah wanita; golongan rentan (lemah). Wanita hari ini tidak berfungsi sebagai penjaga di rumah suaminya sehingga terpaksa menggalas tugas sebagai ketua rumahtangga. Kemuliaan wanita juga direndahkan sehingga diperalat atau sengaja membenarkan diri diperalatkan oleh nafsu materialisme, hedonisme, gejala seks rakus manusia yang berkepentingan dan segala bentuk pengaruh media yang tidak mengajak umat bertaqwa. Akhirnya, wanita diheret dalam kancah pertarungan mengejar habuan dunia yang sementara sehingga hilang fungsi sebagai hamba Allah dan khalifah.

10. Dalam era globalisasi ini, kita dapati masih ada pemikiran bahawa wanita sinonim dengan lemah dan perlukan sandaran lelaki. Seolah-olah mereka dicipta Allah mesti bergantung sepenuhnya dengan kaum lelaki dalam lingkungan ikatan kekeluargaan tanpa perlu memikul sebarang tanggungjawab dan amanah sosial dan negara. Apabila perkara ini berlaku dalam kalangan umat Islam yang tinggal di negara majoriti Muslim, ia dianggap sebagai ajaran Islam, sedangkan ianya pemikiran yang silap dan jauh daripada Islam.

11. Ketahuilah, golongan wanita tidak akan aman dan sejahtera apabila kehidupan mereka penuh dengan masalah dan bebanan hidup serta disekat hak mereka akibat penyimpangan peranan asal secara fitrahnya sebagai wanita. Dengan itu, mereka tidak dapat memainkan peranan yang sebaiknya dalam mewujudkan keluarga sakinah, mawaddah dan rahmah serta membawa nilai-nilai Islam ke arah baldatun thoyyibatun wa Rabbun Ghafur dalam masyarakat dan negara.

12. Kita menyedari bahawa perubahan tampuk pemerintahan daripada kerajaan Barisan Nasional kepada kerajaan Pakatan Harapan (PH) tidak menampakkan usaha serius untuk meletakkan Islam sebagai panduan tertinggi. Walaupun Malaysia dikenali sebagai sebuah negara Islam, Islam masih lagi belum menjadi tatacara hidup bernegara, tidak memimpin dan mendidik wanita meningkatkan ilmu dan amal. Malah, kedudukan Islam sebagai agama Persekutuan dan keistimewaan yang dianugerahkan oleh Perlembagaan kepada rakyat Malaysia berani dipersoalkan dan cuba untuk diganggugugat menerusi suara-suara wakil rakyat yang memegang kuasa pemerintahan sama ada menerusi media atau perbahasan tanpa segan silu dalam Dewan Rakyat dan Dewan Negara.

13. Dalam masa yang sama, kita turut mengikuti perkembangan segelintir gerakan wanita atas nama perjuangan pembelaan wanita sejak sekian lama merempuh masuk dalam dunia Islam menerusi pengaruh perkembangan ideologi barat itu sendiri. Kita juga menyedari perjuangan yang bertunjangkan aqidah sekularisme, feminisme dan liberalisme acuan barat ini semakin agresif mahu menempah nama dalam penguasaan pemikiran masyarakat di negara kita.

14. Kita juga memantau dari dekat hubungan yang sinonim gerakan ini dengan tokoh-tokoh pemimpin dalam PH atau sikap keterbukaan kerajaan PH sendiri terhadap aktiviti-aktiviti yang mereka lakukan. Malah, mereka disanjung atas nama Malaysia Baharu yang kononnya memberi sumbangan terbaik untuk membela kaum wanita, akibat kelemahan tafsiran terhadap hukum-hukum Islam berkaitan wanita.

15. Namun pada hakikatnya mereka adalah pendokong pemikiran Barat yang mempunyai agenda menjauhkan kaum wanita daripada petunjuk ajaran Islam yang sebenar dan tidak sesuai dengan konteks budaya masyarakat Malaysia. Jauh sekali mampu menawarkan kesejahteraan yang menjadi agenda Islam sekiranya kaum wanita dibimbing dan dipimpin untuk menghayati ajaran Islam secara menyeluruh dengan penuh keinsafan.

Para perwakilan yang dikasihi sekalian,

3.0 MUHASABAH BERSAMA KE ARAH MEMPERTINGKATKAN AZAM

16. Tema Islam Memimpin, Wanita Sejahtera yang kita pilih pada tahun ini adalah agenda yang besar kesinambungan daripada Ucapan Dasar Tuan Guru Presiden pada Muktamar 2017 iaitu “Sejahtera Bersama Islam” dan pada 2018 iaitu “Islam Memimpin”. Kita memerlukan masa untuk menggarap intipati daripada kedua-dua ucapan dasar ini untuk sama-sama kita terjemahkan dalam gerakerja DMP ke depan.

17. PAS sebuah organisasi tarbiyah, dakwah dan siyasah sudah tentu berhadapan dengan pelbagai cabaran dan mehnah yang rencam. Kepelbagaian latar belakang ahli PAS termasuk juga muslimat pastinya tidak dapat mengelakkan kemelut dalaman. Begitu juga tempiasan isu-isu yang berlaku dalam masyarakat dan negara sudah tentu tidak dapat dibiarkan berlalu begitu sahaja dan turut mengundang respon balas serta tidak sedikit memberikan tekanan kepada PAS dan DMP khususnya yang melibatkan kaum wanita.

18. Oleh itu, ruang muktamar ini adalah medan muhasabah kita selaku saff kepimpinan sama ada di peringkat DMPM, DMPN dan DMPK. Bagaimanakah pencapaian kita setakat ini di medan tarbiyah, dakwah dan siyasah? Adakah objektif mencapai sasaran dan adakah tindakan kita memberi impak kepada orang yang menjadi sasaran, ataupun sekadar melepaskan batuk di tangga menerusi program-program yang tidak berkala?

19. Walau bagaimanapun, marilah kita bersyukur dengan apa yang dicapai hari ini dan meletakkan azam untuk melakukan yang lebih baik pada hari esok. Kita juga perlu beristighfar di atas kelemahan dan meneliti kembali langkah yang telah kita lakukan sebagai petugas jemaah dengan bersungguh-sungguh berusaha memenuhi syarat-syarat ahli gerakan Islam yang disebut dalam surah al-Maidah ayat 55; Bermaksud: Wahai orang-orang yang beriman! Sesiapa di antara kamu berpaling tadah dari agamanya (jadi murtad), maka Allah akan mendatangkan suatu kaum yang Dia kasihkan mereka dan mereka juga kasihkan Dia; mereka pula bersifat lemah-lembut terhadap orang-orang yang beriman dan berlaku tegas gagah terhadap orang-orang kafir, mereka berjuang dengan bersungguh-sungguh pada jalan Allah dan mereka tidak takut kepada celaan orang yang mencela. Yang demikian itu adalah limpah kurnia Allah yang diberikan-Nya kepada sesiapa yang dikehendaki-Nya; kerana Allah Maha Luas limpah kurnia-Nya, lagi Meliputi Pengetahuan-Nya.

3.1 AUDIT DAN NILAI KEBERKESANAN PRODUK PAS, DMPM, LAJNAH DAN JABATAN

20. Organisasi yang tersusun dan berstrategi sepatutnya menjadikan hala tuju Muslimat lebih terarah dan berkesan. Kita telah mengeluarkan Pelan Tindakan DMPM hasil bengkel perancangan strategik bagi memastikan keselarasan kerja (wehdatul amal) di semua peringkat. Saya mengharapkan pelan tindakan ini benar-benar dapat memandu perancangan dan pelaksanaan gerakerja di samping bermuhasabah, menilai sejauh mana ianya selari dengan agenda mewajahkan Islam sebagai solusi. Budaya berprogram tanpa melihat kepada keperluan dan konteks semasa tidak lagi relevan dalam gerak kerja semasa.

21. Sehingga hari ini, Dewan Muslimat sudah memiliki sembilan (9) produk sebagai penanda aras gerakerja Muslimat ‘AKIFI; iaitu Gelombang ‘AKIFI (GA), Ameerah, Nusaibah, Briged Muslimat, Akademi Pengajian Saidatina Aisyah (APSA), Muslimat Legal Team (MUSLET), Skuad Prihatin, Muslimat Medik Team (MusMedik), Taman Asuhan Tunas Insan (TASTI) dan Kor Munajat ‘AKIFI, yang masing-masing berfungsi untuk mejayakan VISI dan MISI DMPM.

22. Namun, kita masih belum boleh berbangga atau berpuas hati dengan penghasilan produk tersebut. Dengan wujudnya pelbagai lajnah, jabatan dan kelab dalam Dewan Muslimat, semua pihak bertanggungjawab memastikan setiap sendi Muslimat ini bergerak mengembangkan fungsi produkproduk tersebut.

23. Sebagai satu ketumbukan Muslimat Muda; Ameerah, Nusaibah dan Briged Muslimat merupakan duta kepimpinan PAS yang bertanggungjawab menarik lebih ramai anak mudi memahami Islam dan mengundi PAS. Muslimat PAS dan tiga entiti ini ibarat mentor dan mentee, keduanya saling membahu demi mempromosikan keindahan Islam yang dihayati. Kita mahu tiga entiti ini kekal relevan dan berbudaya produktif sesuai dengan semangat dan keperluan anak mudi kontemporari. Kita tidak boleh selesa bekerja dan berasa cukup dengan apa yang ada, banyak lagi peluang yang belum diteroka untuk menarik lebih ramai graduan muda, pekerja industri dan tenaga sektor kolar putih menyertai PAS.

24. Kita perlu menerima realiti bahawa pencapaian tarbiyah diukur berdasarkan keterlibatan setiap ahli DMPK dalam usrah yang disusun oleh Lajnah Tarbiyah DMP. Namun penyertaan muslimat dalam APSA di semua negeri bagi melahirkan naqibat dan penggerak jemaah dan masyarakat masih belum menyeluruh. Tidak semua negeri yang telah menubuhkan Jabatan APSA, dan peratus keterlibatan naqibah atau bakal naqibah untuk dilatih secara formal sangat kecil di negeri terlibat.

25. Di kesempatan ini, saya ucapkan syabas kepada Lajnah Pembangunan Keluarga dan Wanita DMP kerana telah berjaya menyebarluaskan TASTI di seluruh Malaysia yang telah mencecah sebanyak 21 buah. Usaha-usaha ini tidak boleh terhenti dengan bilangan ini sahaja. Keperluan pusat penjagaan anak-anak pra-sekolah terutama yang memberikan khidmat pendidikan yang berteraskan Islam sangat mendesak sekali.

26. Di samping memastikan setiap negeri membuka TASTI, kita boleh memanfaatkan tenaga muda dengan memberi latihan sebagai pengusaha atau pengasuh TASTI agar terdedah dengan ilmu kekeluargaan menurut Islam. Pada masa yang sama dapat membimbing mereka menjana ekonomi. Kita juga sewajarnya melebarkan kerjasama dengan Dewan Pemuda menerusi strategi satu TASTI, satu PASTI dan satu SRITI.

27. Budaya Politik Matang dan Sejahtera (BPMS) dan Wawasan Induk Negara Sejahtera (WINS) telah menterjemahkan pendekatan muwajahah silmiyyah PAS yang membuka banyak peluang dan ruang menarik orang ramai mengenali PAS terutamanya selepas PRU ke-14. Pendekatan yang mengutamakan perdamaian dan melebarkan kesejahteraan kepada rakyat ini sangat dekat dengan jiwa wanita.

28. Kita banyak melakukan seminar dan jelajah untuk memperkenalkan BPMS kepada muslimat. Namun, dari segi pelaksanaan, kita boleh lihat dan bermuhasabah sejauh mana muslimat sendiri merasa besarnya makna membudayakan tujuh (7) prinsip politik matang dan sejahtera dalam masyarakat yang terdiri daripada pelbagai kaum, budaya, umur dan pemikiran. Berapa ramai muslimat selain kepimpinan peringkat Pusat boleh bercakap dan menyampaikan secara tuntas tujuh prinsip tersebut? Kesedaran ini membuktikan keperluan untuk dibuat satu kajian yang lebih teliti supaya tindakan akan datang tidak hanya mengulangi apa yang telah dilaksanakan. Satu garis panduan bersepadu yang lebih mudah dan fokus kepada muslimat sebagai lidah DMP perlu diwujudkan bagi menterjemah BPMS dalam konteks wanita, keluarga dan masyarakat.

29. Saya menyedari bahawa agenda PAS seperti Wawasan Induk Negara Sejahtera, Dokumen Hijau, Pelan Strategik DMPM masih belum dapat dihadam dengan baik, atas beberapa faktor antaranya perkembangan isu semasa yang memesongkan minat dan fokus kita hingga menenggelamkan agenda tersebut. Kepimpinan DMP yang akan datang diharap dapat memberi perhatian yang lebih berfokus menerusi jentera penerangan dengan kerjasama Lajnah Tarbiyah untuk dibawa ke akar umbi.

3.2 MENGAMBIL IKTIBAR PRU-14 DAN PERSEDIAAN PRU-15

30. Kemenangan PH dalam PRU lepas satu tragedi yang sungguh menyedihkan buat Islam dan penganutnya. Kita seharusnya turut merasa bersalah disebabkan kelemahan dan kealpaan serta kegagalan kita meyakinkan masyarakat tentang kepentingan pelaksanaan dan penghayatan Islam dalam PRU lepas. Negara dipimpin oleh pemerintah yang tidak menampakkan kesungguhan menepati janji dan tawaran, apatah lagi bersatu hati mempertahankan kedudukan Islam yang utuh termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan.

31. Di antara hasil post-mortem PRU lepas, kita mendapati faktor serangan media sosial menyumbang kepada peratusan tertinggi (75%) yang membawa kepada kekalahan PAS. Saya percaya golongan wanita juga tidak ketinggalan dalam kepesatan penggunaan media sosial. Kita berkemungkinan terlepas pandang peranan yang sepatutnya dimainkan oleh muslimat menerusi media sosial hingga tidak merebut peluang dalam lapangan ini dan tidak diberikan peranan serius. Tiada usaha-usaha bersepadu dan berfokus. Bersifat reaktif tanpa sebarang perancangan dan pendedahan dalam kemahiran menguasai media sosial khususnya atau membuat jaringan kerjasama dengan entiti lain seperti Penerangan PAS Pusat, DPPM dan sebagainya.

32. Hampir setiap hari kedapatan berita yang mencabar kesabaran umat Islam seperti tindakan menyerang institusi agama dan raja secara terbuka, pluralisme agama atas nama keharmonian kaum, tuntutan secara terbuka untuk mengamalkan kebebasan hak individu atas nama hak asasi manusia, walaupun jelas ianya bertentangan dengan ajaran Islam dan menggambarkan fahaman serong liberalisme sudah mula dinormalisasikan dalam kehidupan masyarakat Malaysia.

33. Kaum wanita turut diheret dalam kancah yang sangat bahaya antaranya tafsiran bebas dan terbuka terhadap hukum syarak yang berkaitan dengan wanita sehingga timbul pertikaian terhadap isu poligami, faraid, perintah menutup aurat, tuntutan hak untuk murtad, hak talaq kepada suami, perkahwinan sesama jantina, seks bebas dan lain-lain yang bertujuan untuk memesongkan keyakinan mereka terhadap penghayatan Islam.

34. Kita mendapati kerajaan PH terutama pemimpin Islamnya sudah tidak menampakkan sensitiviti mereka dengan hal keadaan yang membimbangkan ini. Pelbagai hujah dan alasan sengaja dicipta atas dasar rahmatan lil ‘alamin dan maqasid syariah untuk menyenangkan hati rakan politik mereka yang bukan Islam dalam PH.

3.3 MEMPERKASA TA’AWUN SIYASI

35. PAS terlibat aktif dalam usaha Ta’awun Siyasi yang telah diputuskan oleh Majlis Syura Ulamak selepas PRU-14. Pendekatan solidariti pembangkang bersama UMNO dan Barisan Nasional serta mana-mana pihak yang bersedia menerima dasar perjuangan PAS. Tuan Guru Presiden telah membentangkan konsep asas Ta’awun Siyasi dalam Liqa Fikri pada 24 Februari 2018 yang menjadi panduan jelas kepada kepimpinan parti di semua peringkat.

36. Namun, ada juga yang keliru apabila melihat DMP khususnya terlibat dengan program bersama Wanita UMNO sedangkan usaha ini mampu memperkasakan lagi agenda penyatuan ummah yang diikat dengan hablun minallah dan semangat persaudaraan Islam selaras dengan firman Allah SWT dalam surah Ali-‘Imran ayat 103: bermْaksud: Dan berpegang teguhlah kamu sekalian kepada tali Allah (agama Islam) dan janganlah kamu bercerai-berai dan kenanglah nikmat Allah kepada kamu ketika kamu bermusuh-musuhan (semasa jahiliyah dahulu), lalu Allah menyatukan di antara hati kamu (sehingga kamu bersatupadu dengan nikmat Islam), maka menjadilah kamu dengan nikmat Allah itu orang-orang Islam yang bersaudara dan kamu dahulu telah berada di tepi jurang neraka (disebabkan kekufuran kamu semasa jahiliyah), lalu Allah selamatkan kamu dari neraka itu (disebabkan nikmat Islam juga). Demikianlah Allah menjelaskan kepada kamu ayat-ayat keterangan-Nya, supaya kamu mendapat petunjuk hidayahNya.

37. Usaha-usaha penyatuan ummah ini adalah agenda besar yang memerlukan kerjasama semua peringkat parti. Hubungan baik hasil muafakat PAS dan UMNO haruslah dirancang dengan penuh teliti supaya agenda al-Qur’an dan sunnah dapat dikongsi bersama. Juga meyakinkan dan mengajak ahli UMNO khususnya Wanita, selain daripada menghadiri program-program untuk merapatkan ukhuwah, adalah lebih afdal mencapai dan memberi keutamaan atas citacita pelaksanaan dan penghayatan Islam. Jalinan yang diikat adalah dalam konteks addin al-nasihah yang disabdakan oleh Rasulullah SAW dan peringatan itu memberi manfaat sesama mukmin.

4.0 KEUTAMAAN DAN STRATEGI BAGI ISLAM MEMIMPIN, WANITA SEJAHTERA

38. Bagi menyediakan solusi untuk rakyat menerusi agenda muktamar kali ini, saya membahagikan kepada tiga perkara utama iaitu:

4.1 MENGEMBALIKAN KEMULIAAN WANITA

39. Ketika wahyu al-Qur’an diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW, sebelumnya berlaku kezaliman jahiliyah yang melata di seluruh dunia termasuk dunia Arab sehingga Tanah Arab yang awalnya dimuliakan Allah dengan kehadiran para nabi dan rasul menjadi hina kerana meninggalkan ajaran dan syariat yang diwahyukan. Inilah yang akan berlaku kepada sesiapa sahaja yang meninggalkan wahyu Allah SWT kepada umat manusia. Ada yang mengaku menjadi tuhan, ada yang mengaku menjadi nabi, ada juga yang menyelewengkan ajaran yang dibawa oleh Rasulullah SAW mengikut kepentingan dan nafsu masing-masing.

40. Turunnya ayat-ayat al-Qur’an yang sarat dengan perhatian dan keistimewaan kepada kaum wanita. Apabila ajaran Islam bersinar menerangi kehidupan manusia, kedudukan wanita telah berjaya menghapuskan amalan masyarakat jahiliyah yang membunuh kanak-kanak perempuan sebaik sahaja mereka dilahirkan. Kaum wanita muslimah muncul membangunkan kehidupan manusia bersama kaum lelaki dengan penuh kesejahteraan dan kemuliaan peribadi.

41. Namun, pada hari ini masih banyak diskriminasi terhadap wanita Islam sama ada berjaya diketengahkan untuk diberikan pembelaan atau tidak. Banyak kes wanita yang dinafikan hak mereka untuk bersuara sama ada dalam rumahtangga atau dalam lapangan kerjaya dan bersosial. Walaupun ironinya mereka telah diberikan peluang pendidikan sehingga ke peringkat tinggi. Dengan kerjaya dan usaha niaga, ada yang masih tidak diberi kebebasan atau kepercayaan mengurus kewangan dan memiliki simpanan peribadi untuk keperluan kecemasan atau kematian.

42. Terdapat juga kaum wanita Islam yang berkerjaya tidak diberi peluang untuk menutup aurat dan bekerja dalam ruang masa yang fleksibel sehingga terpaksa bekerja di luar batasan kemampuan seorang wanita. Bebanan tugas yang diberikan boleh menjejaskan potensi dirinya sebagai wanita dan peranannya dalam institusi keluarga.

43. Dalam konteks ini, kita mesti terus berusaha meningkatkan lagi program keilmuan Islam dan pendidikan kewanitaan secara objektif menerusi produk-produk kluster latihan dan pendidikan berpandukan al-Qur’an dan hadith serta rujukan ulamak. Dalam masa yang sama didedahkan dengan ilmu kontemporari yang seimbang dengan tuntutan zaman. Dengan ini, kaum wanita menyedari Islam memuliakan mereka dan tidak dibiarkan mereka dibelenggu kejahilan atau menjadi mangsa keadaan serta didominasi oleh kaum lelaki.

44. Kita mesti bertanggungjawab apabila ada pihak yang mendokong pelbagai fahaman yang bertentangan dengan Islam lebih dominan mempengaruhi kaum wanita. Kedapatan gerakan perjuangan kewanitaan yang berani mentafsirkan hukum berkaitan wanita mengikut selera akal dan nafsu mereka tanpa mendalami pelbagai disiplin ilmu-imu Islam dan menolak pandangan ulamak muktabar dan kontemporari yang tidak selari dengan pemikiran mereka.

4.2 MEMBUDAYAKAN KELUARGA DAN MASYARAKAT MAWADDAH

45. Muslimat PAS beriltizam untuk terus menjadi platform bagi menyuarakan pandangan dan isu-isu wanita dan kanakkanak di peringkat keluarga, masyarakat dan negara dengan menawarkan penyelesaian yang kontemporari berlandaskan syariat Islam. Masyarakat dan negara yang berkualiti akan lahir daripada wanita-wanita yang berkualiti, dan wanita-wanita yang berkualiti lahir daripada kombinasi pendidikan dan latihan (tarbiyah) yang prinsip-prinsipnya jelas ke arah ketaqwaan kepada Allah, khususnya akidah murni dan nilai-nilai kehidupan yang lestari dan sejahtera.

46. Sesebuah keluarga adalah umpama sebatang pokok dalam hutan yang tebal, dan ahli dalam keluarga pula adalah umpama dahan-dahan pada sebatang pokok yang tumbuh pada arah-arah yang berlainan tetapi berpegang pada akar yang satu. Keluarga yang dipasakkan pada akar Islam akan tumbuh subur dan membuahkan hasil yang baik dan menyumbang kepada kesejahteraan hutan secara keseluruhannya. Begitulah perumpamaan yang dapat diberikan tentang peri pentingnya unit asas dalam masyarakat iaitu sebuah keluarga sakinah mawaddah wa rahmah.

47. Memanifestasikan wanita sejahtera bersama agenda keluarga sakinah mawaddah wa rahmah memerlukan asas yang kuat kerana tanpa asas yang kuat, arah tuju keluarga dan penyelesaian kepada masalah yang dihadapi akan menjauhkan ahli keluarga daripada rasa ketenangan dan kasih sayang serta redha Allah. Asas yang kuat, tidak lain dan tidak bukan adalah berdasarkan ketaqwaan kepada Allah SWT dengan sandaran ilmu dan kemahiran pengurusan hidup.

48. Pembinaan keluarga sakinah mawaddah wa rahmah bukanlah suatu usaha yang mudah. Malahan memerlukan gemblengan tenaga yang menyeluruh dan berterusan. Bukan hanya ibu dan bapa bagi sesebuah keluarga, tetapi juga dari sudut pandang yang lebih luas iaitu sistem sokongan dalam masyarakat dan dasar-dasar yang dijalankan oleh pihak kerajaan. Wanita di zaman ini bukan hanya perlu cakna dengan suasana dan pembentukan keluarga sendiri, tetapi juga perlu cakna dengan keadaan dalam masyarakat serta undang-undang dan dasar-dasar sosial yang dilaksanakan oleh kerajaan. Kerana ini semua membentuk faktor-faktor luaran yang boleh mempengaruhi kesejahteraan keluarga.

49. Menyedari masih kedapatan golongan wanita terutamanya dalam kalangan isteri atau suami yang terabai, atau terlibat dalam kes penderaan rumahtangga, kepentingan peranan yang dilaksanakan oleh setiap sendi Muslimat PAS antaranya Lajnah Pembangunan Keluarga dan Wanita serta MUSLET dapat menjadi penasihat yang efektif. Juga dapat menghimpunkan tenaga pakar sebagai rujukan kepada kepimpinan supaya idea dan peluang untuk menyuarakan penambahbaikan polisi, perlindungan dan dasar institusi keluarga di negara kita selari dengan ajaran Islam.

50. Dewan Muslimat berhasrat menjalinkan hubungan rapat dengan semua rangkaian NGO Wanita bagi memasyarakatkan PAS dengan menampilkan Islam yang sejahtera. Lajnah Hubungan NGO DMPM yang baru berusia setahun jagung akan diperkasakan dan diberikan peluang yang lebih luas menjalinkan hubungan dengan pelbagai komuniti masyarakat dengan menawarkan reka-bentuk program yang lebih kreatif dan menarik serta informatif kepada pelbagai lapisan masyarakat dari peringkat kanak-kanak, remaja, wanita pelbagai kedudukan sehingga golongan wanita warga emas.

51. Kita juga berhasrat aspek kepenggunaan turut diberi perhatian kerana kuasa beli dan kepenggunaan begitu tinggi dalam kalangan kaum wanita. Semakin banyak isu kepenggunaan dalam hal halal haram dan keselamatan berbangkit dan menimbulkan rasa kurang selamat menjadi penduduk di Malaysia. Hal ini akan dikaji dengan lebih serius menerusi Lajnah Pengguna dan Lajnah Alam Sekitar.

4.3 PENGUASAAN MEDIA MASSA

52. Agenda Islam Memimpin, Wanita Sejahtera turut memberi perhatian kepada penguasaan wanita terhadap media massa. Media massa merupakan medium utama masyarakat dunia memperoleh sumber dan maklumat. Segala bentuk tingkah laku, pemikiran dan budaya sesebuah masyarakat banyak dipengaruhi oleh media massa. Namun ketidakadilan struktur media yang memonopoli kepentingan sebelah pihak telah mencetuskan propaganda yang menyebabkan kecelaruan maklumat berlaku untuk memastikan masyarakat mengikut telunjuk mereka.

53. Setiap hari dan setiap detik, media massa dipenuhi dengan informasi yang boleh meruntuhkan jati diri umat Islam. Umat Islam semakin hilang motivasi untuk mempertahankan kebenaran di sebalik isu-isu yang disebarkan. Media massa terlihat seolah-olah cenderung kepada hiburan dan gedung fitnah serta tidak menjadi medan untuk mencari kebenaran. Banyak berita yang berunsur fitnah dan propaganda pihak tertentu yang sekiranya tidak diurus dengan baik menghilangkan rasa sensitiviti rakyat kepada hal ehwal negara.

54. Dalam dunia tanpa sempadan kini, dengan kewujudan media baru, PAS sering menghadapi pelbagai bentuk serangan propaganda hebat dari segenap penjuru dan dijaja gambaran buruk sebagai parti ekstrem dan sempit. Serangan propaganda dan dakyah yang menimpa PAS itu sekiranya tidak ditangkis dan ditangani dengan bijak mampu mempengaruhi kaum wanita sebagai pengundi majoriti dalam PRU. Mereka perlu bimbingan dan pimpinan daripada kalangan wanita yang memiliki kesedaran tinggi mengurus maklumat berdasarkan surah al-Hujurat ayat 6 bemaksud: Wahai orang-orang yang beriman! Jika datang kepada kamu seorang fasik membawa sesuatu berita, maka selidikilah (untuk menentukan) kebenarannya, supaya kamu tidak menimpakan sesuatu kaum dengan perkara yang tidak diingini - dengan sebab kejahilan kamu (mengenainya) - sehingga menjadikan kamu menyesali apa yang kamu telah lakukan.

55. Ayat ini juga memberi isyarat agar gerakan muslimat tidak boleh jauh ketinggalan dalam penggunaan media sosial bagi menghadapi permasalahan ini. Kesan yang paling membimbangkan adalah medium gerakan muslimat tidak dipandang sebagai rujukan kepada rakyat Malaysia khususnya wanita.

56. Media baharu dan penerangan adalah dua komponen parti yang lebih kurang sama tetapi berbeza fungsi. Bagi memenuhi keperluan ini, sistem pendidikan dan latihan tenaga pendakwah dalam bidang media baharu dan penerangan haruslah lebih responsif kepada keperluan semasa yang dinamik. Latihan yang cukup, teratur dan berkesan akan melahirkan pendakwah yang serba boleh serta berpengetahuan dalam bidang komunikasi, penerangan, media sosial serta media baharu, dan teknologi maklumat perlu diperkasakan melalui kerjasama antara Lajnah Penerangan dan Jabatan Teknologi Maklumat (IT).

57. Latihan berbentuk konseptual atau strategi yang memerlukan ilmu komunikasi haraki dibangunkan. Tujuannya supaya pendakwah media baharu memahami dasar dan falsafah perjuangan Islam di samping ilmu-ilmu teknologi. Oleh itu, modus operandi dakwah akan digerakkan secara lebih sistematik dan berfokus bagi menghadapi perubahan sosial masyarakat Muslim akibat daripada kesan media massa.

5.0 MENINGKATKAN SOKONGAN RAKYAT BAGI MENGHADAPI PRU-15

58. Malaysia sebuah negara yang menerima pakai sistem demokrasi yang melaksanakan pilihan raya untuk memilih pemimpin dan menerajui pemerintahan. PAS menerima sistem demokrasi di Malaysia dengan berdaftar sebagai sebuah parti politik untuk memperkenalkan Islam kepada masyarakat dan menjadikan Islam sebagai dasar pemerintahan negara. Justeru, undi dan sokongan rakyat amat penting bagi kita. Kita perlu sedaya upaya memastikan prinsip dan kefahaman Islam sampai kepada seluruh rakyat Malaysia sehingga rakyat bersedia memilih PAS untuk memimpin negara.

59. Kita yakin dan percaya dengan masa depan Islam yang gemilang. Kita tidak mahu hanya ahli-ahli PAS sahaja yang mendapat tarbiyah, tetapi mesti juga bersungguh-sungguh mendekati orang awam. Apabila rakyat mempunyai kesedaran bahawa hanya melalui pelaksanaan Daulah al-Sultah wa alRi’āyah; di mana sebuah negara wajib mempunyai pemimpin yang memerintah dengan syari’at Islam dan kerajaan yang boleh mentadbir negara dan rakyat ke arah keamanan, ketaatan kepada Allah SWT dan Rasul-Nya, rakyatnya boleh dipimpin ke arah kesejahteraan dunia dan akhirat.

60. Sokongan rakyat terhadap PAS mestilah berdasarkan keyakinan pada PAS sebagai parti yang mampu menegakkan keadilan dan konsep amanah dalam pemerintahan. Bagi PAS, konsep pentadbiran sesebuah negara tidak dapat lari daripada al-Qur’an dan al-Sunnah, kerana dengan berpandukan keduadua sumber utama Islam itu akan lebih memberi impak yang terbaik. Justeru kerajaan dan umat Islam mesti menghayati serta mengaplikasikan keadilan dan keamanan berpandukan asas tuntutan Islam dalam mentadbir sebuah negara dan bukan berdasarkan sentimen politik semata-mata. Fikrah ini perlu ditanamkan dalam minda masyarakat melalui program-program dakwah dan dilaksanakan oleh DMPM.

6.0 TINDAKAN BERSEPADU

61. Sebagai rumusannya, demi merealisasikan cita-cita Islam untuk memberikan kesejahteraan kepada wanita, keluarga dan masyarakat, maka semua pihak harus aktif bergerak dan bertindak proaktif dalam menyediakan solusi kepada rakyat dengan memperhalusi 7 tindakan di bawah ini,

TINDAKAN 1: Memperkukuhkan lagi agenda pemerkasaan Muslimat menerusi kluster politik dan pilihan raya, kluster pengurusan organisasi dan sumber manusia, kluster dana dan pembangunan ekonomi, kluster penerangan dan komunikasi korporat, dan kluster pusat tangungjawab sosial wanita, keluarga dan masyarakat.

TINDAKAN 2: Memaknakan aktiviti tarbiyah dan serius mengkaderkan ahli baharu di peringkat cawangan hingga peringkat pusat menerusi modul yang telah dibina oleh APSA. Tarbiyah yang mantap, akan membina kepimpinan Dewan Muslimat bersifat ‘AKIFI; sanggup berkorban, berhempas pulas meningkatkan prestasi organisasi, komited, ikhlas dan sentiasa bersedia melaksanakan arahan parti menerusi kluster pengurusan organisasi dan sumber manusia.

TINDAKAN 3: Memfokuskan agenda membangunkan wanita, keluarga dan masyarakat. Seluruh medium yang berkesan dimanfaatkan demi melaksanakan perancangan membawa kesejahteraan kepada wanita. Susun aturlah pelbagai program bersama masyarakat. Dekati wanita Muslim dan non-Muslim, untuk menyebarkan risalah Islam yang syumul menerusi kluster pusat tangungjawab sosial wanita, keluarga dan masyarakat.

TINDAKAN 4: Membezakan imej dan program parti serta program umum supaya Muslimat PAS tidak sekadar membawa imej eksklusif, tetapi sebaliknya imej mesra masyarakat untuk memastikan semua wanita Islam khususnya, dapat mengetahui cara hidup dan keindahan Islam menerusi kluster penerangan dan komunikasi korporat.

TINDAKAN 5: Membangunkan dana menerusi kepelbagaian aktiviti dan penghasilan produk kepenggunaan wanita yang menjana modal supaya dapat dikembangkan sebagai sumber ekonomi DMP di samping mensasarkan pemilikan aset jangka panjang dengan dokongan padu seluruh peringkat DMP menerusi kluster dana dan pembangunan ekonomi.

TINDAKAN 6: Meluaskan jaringan kerjasama dan bersinergi dengan mana-mana parti, NGO dan entiti wanita dalam komuniti menerusi kluster politik dan pilihan raya.

TINDAKAN 7: Mempersiapkan tenaga ‘AKIFI untuk menghadapi PRU-15 dengan penambahbaikan pengurusan data dan pembinaan modul kemahiran berkaitan urusan pilihan raya dengan gembelingan semua kluster.

7.0 AGENDA MUSUH ISLAM ANTARABANGSA

62. DMP meyakini bahawa perkembangan pesat unsurunsur yang hendak memesongkan penghayatan Islam syumul berpaksi dari perancangan rapi musuh-musuh Islam antarabangsa dengan penyusupan idealisme dan prerogatif yang mencabar penghayatan Islam dalam institusi masyarakat secara halus tanpa disedari.

63. Kezaliman terhadap umat Islam minoriti di Uyghur Republik Rakyat China, kaum Rohingya di Myanmar serta konflik yang dipaksakan terhadap umat Islam hampir di seluruh dunia Islam; di Somalia, Yaman, Syria, Sudan, Libya dan lainlain, menjadi menu utama dada akhbar harian bersilih ganti.

64. Kezaliman yang tidak terperi oleh rejim Israel terhadap umat Islam Palestin tanpa mempeduli bantahan dan melanggar segala bentuk undang-undang antarabangsa tanpa belas ihsan kemanusiaan patut dihentikan segera. Pertubuhan Bangsabangsa Bersatu telah gagal dalam usaha-usaha berdalih yang tidak komited untuk mencari penyelesaian. DMP amat bersimpati terhadap nasib saudara Muslim kita di Palestin. DMP meyokong penuh usaha-usaha NGO-NGO Kemanusiaan dalam membantu mereka.

65. DMP sentiasa memantau perkembangan ini kerana pengaruhnya akan menembusi Malaysia jika kita alpa. Kezaliman yang dipaksakan kepada umat Islam yang diikat dengan persaudaraan Islam sejagat seperti yang diajarkan oleh Rasulullah SAW tidak akan dapat melemahkan sokongan dan simpati Muslimat PAS terhadap mereka.

66. DMP akan terus giat bersama-sama menjayakan Misimisi Kemanusiaan Antarabangsa dan berkerjasama dengan PASRelief dan NGO-NGO lain yang mesra dengan kita.

8.0 PENUTUP

67. Kita semua hanya penyambung perjuangan junjungan mulia Nabi Muhammad SAW, dan bukan pemula kepada perjuangan ini. Kesukaran perjuangan Islam diibaratkan seperti menggengam bara api, akan tetapi sesiapa yang bersabar dalam bahtera perjuangan ini, sesungguhnya pahala untuknya lebih besar daripada nikmat memiliki unta merah.

68. Marilah kita berhenti mencipta alasan untuk bergiat dalam jemaah kerana kekurangan kita masing-masing. Ingatlah keberadaan kita adalah kerana Allah SWT, Allah Maha Berkuasa dan Maha Mengetahui kemampuan kita. Tidaklah Allah Taala memberikan taklifan kepada kita melebihi daripada kemampuan sebenar kita.

69. Kita perlu menyedari apabila Allah SWT mentaqdirkan kita sebagai pemimpin walau pada peringkat mana sekalipun, hakikatnya kita sedang diamanahkan untuk membawa mesej mensejahterakan golongan wanita dengan Islam. Islam adalah satu-satunya aset yang menjadi asbab kita berada dalam Jemaah ini dan yang akan menentukan pengakhiran kita apabila menghadap Allah SWT di hari kemudian kelak.

70. Firman Allah SWT dalam surah al-Baqarah ayat 125, bermaksud: Dan (ingatlah) ketika Kami jadikan Rumah Suci (Baitullah) itu tempat tumpuan bagi umat manusia (untuk Ibadat Haji) dan tempat yang aman dan jadikanlah oleh kamu Makam Ibrahim itu tempat sembahyang dan Kami perintahkan kepada Nabi Ibrahim dan Nabi Ismail (dengan berfirman): Bersihkanlah Rumah-Ku (Kaabah dan Masjidilharam dari segala perkara yang dilarang) untuk orangorang yang bertawaf dan orang-orang yang beriktikaf (yang tetap tinggal padanya) dan orang-orang yang rukuk dan sujud.

71. Pada akhir kalam ini saya ingin menarik perhatian semua perwakilan, akronim ‘AKIFI yang merupakan singkatan kata daripada ‘A-‘Alim, KI-Haraki dan FI-Sufi, juga memberi makna yang sangat mengujakan kita. Dalam ayat di atas dan terdapat juga pada ayat yang lain dalam al-Qur’an, perkataan ‘AKIFI ini bermakna beriktikaf atau duduk diam dalam satu tempat tanpa meninggalkan tugas.

72. Saya menyeru diri saya dan semua sahabiyah, selaku pemimpin muslimah dalam pelbagai peringkat untuk benarbenar menghayati tuntutan ‘AKIFI sebagai ahli PAS. Jemaah ini ibarat tempat kita beribadah mengumpulkan sebanyak mungkin pahala dan bekalan menuju mardhatillah. Dengan muhasabah ini, kita memerlukan daya juang yang lebih tinggi untuk menghayati ciri-ciri ‘AKIFI.

73. Hayati sifat golongan RIBBIYIN yang terkandung dalam surah Ali ‘Imran: 146-148. Golongan ini menjadi pengikut para nabi yang tidak merasa lemah, patah semangat dan menyerah kalah apabila berhadapan dengan pelbagai mehnah dan sentiasa memperteguhkan azam dengan memperelokkan hubungan dengan Allah SWT serta doa sebagaimana ayat 147 surah Ali ‘Imran, bermaksud; Wahai Tuhan kami! Ampunkanlah dosa-dosa kami dan perbuatan kami yang melampau-lampau dalam urusan kami dan teguhkanlah tapak pendirian kami (dalam perjuangan) dan tolonglah kami mencapai kemenangan terhadap kaum yang kafir.

74. Saya, Ketua Dewan Muslimat PAS Malaysia dan saff kepimpinan sesi 2017-2019 memohon ribuan ampun dan maaf atas segala kekurangan. Selamat bermuktamar kepada para perwakilan, dan selamat bertugas kepada semua petugas. Semoga kita semua dalam lindungan Allah SWT, dipermudahkan segala urusan dan diterima kerja buat kita sebagai amal soleh yang dapat membahagiakan kehidupan kita dunia dan akhirat. Amiin.

وباهللاالتوفيق والهدايةوالسالم عليكم ورحمة هللا وبركاته

Siiru ‘ala barakatillah.

PERGOLAKAN politik yang berlaku dalam Daulah Abasiyyah ekoran kelemahan khalifah dan penguasaan orang-orang Turki, Bani Buwaih dan Saljuk ke atas khalifah telah mempengaruhi aliran berfikir sebahagian ahli falsafah politik Islam. Sejak zaman al-Farabi lagi isu-isu kepemimpinan telah diperkatakan sebagai sebahagian daripada persoalan dalam pemikiran politik Islam. Menyusuli al-Farabi ialah al-Mawardi, Ibnu Sina, al-Baqilani, Ibnu Hazm, Ibnu Taimiyah dan lain-lain yang mengenengahkan teori-teori kepemimpinan dalam Islam sebagai reaksi terhadap pergolakan semasa. Fokus utama mereka adalah tentang ciri-ciri kelayakan seorang imam atau khalifah, sehingga berbangkit pula isu imam dipecat dan terpecat kerana syarat-syarat tersebut.

Fadli2Salah seorang tokoh penting dalam perbahasan ini ialah Qadhi Abu Yu'la al-Farra' yang bukan sahaja membahaskan teori negara dan kepemimpinan, tetapi turut mengemukakan gagasannya tentang peranan masyarakat sivil dan politik bangkangan dalam mengimbangi penguasa yang lemah. Penguasa yang lemah kerana kehilangan syarat kelayakan boleh membawa kepada pemberontakan, tetapi Abu Yu'la lebih cenderung kepada pendekatan masyarakat sivil untuk mengawal kelemahan penguasa. Asas gagasannya mempunyai keserupaan dengan pemikiran al-Mawardi yang beraliran Syafieyyah, tetapi beliau mengambil pendekatan Mazhab Hambali. Namun beliau tidaklah sekeras Ibnu Taimiyah, ulamak aliran Hambali yang muncul kemudiannya dalam memperkatakan soal politik bangkangan dalam pemikiran Islam.

Qadhi Abu Yu'la al-Farra' sebagai pemikir Islam

Qadhi Abu Yu'la al-Farra' adalah Muhammad bin al-Hussein bin Muhammad bin Khalaf bin Ahmad bin al-Farra'. Beliau dilahirkan di Baghdad pada 380H / 990M. Ayahnya, Abu Abdullah al-Huseein adalah seorang muhaddis dan ahli fiqh Hambali. Setelah mendapat pendidikan asas dengan keluarganya, beliau berguru dengan beberapa ulamak besar di Baghdad, Damsyik, Hallap dan Mekah. Antara guru utamanya ialah Abu Hassan as-Sukkari (hadis), Ibnu Mufrihah al-Muqri (ulum al-Quran) dan Abu Abdullah al-Hassan Ibnu Hamid (fiqh Hambali), selain Abdul Rahman Ibn Abi Nasr dan Abu Nasr Abdullah Ibn Sa'id as-Sajazi al-Hafiz. Beliau juga sempat berguru dengan Imam Abu Abdullah al-Hakim an-Naisaburi, penulis kitab al-Mustadrak yang terkenal itu.

Beliau muncul sebagai seorang alim pada usia yang masih muda dan menjadi pakar dalam bidang hadis dan fiqh Hambali. Ketika berusia 40 tahun pada 1031M, beliau dilantik sebagai notaris ( shahid) oleh Qadhi Baghdad, kemudian menjadi Qadhi di Harim, sebelum menjadi Qadhi di Harran dan Hulwan selepas itu. Beliau yang rapat dengan sultan-sultan Bani Buwaih telah menghasilkan karya-karya dalam bidang tafsir, fiqh, teologi dan perbandingan agama. Karya-karya beliau direkodkan oleh anaknya, Abu Hussein Muhammad bin Abu Yu'la (m. 1133M) di dalam tulisannya, Tabaqat al-Hanabilah.

Antara hasil karya beliau ialah Mukhtasar al-Khiraqi, Kitab al-Mu'tamad fi Usuluddin, Rudud, Kitab al-Iman, Kitab Ibtal at-Ta'wilat li Ahkam as-Sifat, Shurut Ahl az-Zimmah dan Kitab al-Ahkam as-Sultaniyah. Kitab al-Ahkam as-Sulthaniyah yang membahaskan teori kenegaraan, kitab Shurut Ahli az-Zimmah tentang kedudukan orang bukan Islam di negara Islam dan Rudud iaitu kitab teologi yang membahaskan pemikiran Qaramitah, Batiniyah, Mujassimah dan as-Sya'irah adalah antara karya beliau tentang politik, kenegaraan dan isu-isu politik kenegaraan semasa.

Al-Ahkam as-Sultaniyah: Abu Yu'la dan al-Mawardi

Begitu ramai pengkaji yang meneliti dua tokoh sezaman, Abu Yu'la dan al-Mawardi dalam memberikan gagasan-gagasan pemikiran politik Islam masing-masing. Kedua-dua tokoh ini tinggal di Iraq pada zaman al-Qadir dan al-Qaim bi Amrillah, tetapi Abu Yu'la menjad qadhi di Harran, sedangkan al-Mawardi adalah Aqdal Qadhi (Qadhi Agung) di Baghdad. Kedua-dua mereka menulis kitab politik yang sama tajuk, al-Ahkam al-Sultaniyah dan sama pula isi kandungannya, sehingga ramai pengkaji menyangka bahawa Abu Yu'la telah menyadur karya al-Mawardi. Tinggal lagi, perbezaan mereka ialah al-Mawardi adalah seorang Syafieyyah, sedangkan Abu Yu'la adalah Hanabilah.

Sebetulnya, kedua-dua karya ini, iaitu al-Ahkam as-Sultaniyah wa Wilayat ad-Diiniyah karya al-Mawardi dan Kitab al-Ahkam as-Sultaniyah karya Abu Yu'la adalah kitab asli yang ditulis dalam suasana yang sama, tetapi pada mazhab yang berbeza. Yang pasti, kedua-dua mereka telah menjadikan kitab Abu Ubaid al-Qassim, al-Amwal sebagai referensi utama mereka. Pada kebanyakan persamaan pandangan mereka, kedua-duanya mencatatkan rujukan kepada Abu Ubaid al-Qassim. Apa yang menarik, kedua-dua pemikir ini menyusun karya mereka dalam bentuk dan struktur isi kandungan yang hampir sama, sehingga ia disangka sebagai saduran. Jika kita ingin mengesahkan keaslian kedua-dua karya ini, perbezaan boleh dilihat seperti berikut:

1) al-Mawardi menggunakan pendekatan muqaranah (perbandingan) dan tarjih (memilih pendapat yang lebih kuat berdasarkan dalil) berasaskan pendapat syafieyah, dibandingkan dengan pendapat Hanafiyah dan Malikiyah. Sedangkan Abu Yu'la hanya berpegang dengan pendapat Hanabilah sahaja; dan

2) al-Mawardi lebih banyak menggunakan dalil berdasarkan al-Quran, hadis dan atsar, selain syair-syair dalam menjelaskan makna dan pemahaman, sedang Abu Yu'la tidak langsung menyebut tentang syair.

Kerangka politik Islam dalam Kitab al-Ahkam as-Sultaniyah

Pada asasnya, keseluruhan kerangka Kitab al-Ahkam as-Sultaniyah Abu Yu'la tidak banyak berbeza dengan al-Ahkam as-Sultaniyah wa al-Wilayat ad-Diiniyah al-Mawardi, sama ada segi struktur ataupun isinya. Kitab Abu Yu'la yang berasaskan Mazhab Hambali ini sebenarnya menjelaskan tentang asas perlembagaan dan undang-undang awam bagi negara Islam, selain menghuraikan tentang doktrin kepemimpinan atau al-imamah, khususnya tentang tugas dan peranan imam, para menteri (wazir), hakim dan qadhi, amir (gabenor) dan para pembantu khalifah yang lain. Kitab ini turut menghuraikan secara sistematik tentang bentuk-bentuk hubungan yang wujud di antara pelbagai organ kerajaan dan institusi awam.

Abu Yu'la turut menggariskan langkah-langkah yang perlu diambil oleh kerajaan untuk memastikan para pegawai dan institusi kerajaan melaksanakan kewajipan mereka untuk memenuhi keperluan rakyat sebagai mana yang diperintahkan oleh Allah. Ia bertujuan untuk memelihara kedaulatan negara secara sah pada semua keadaan, sama ada perang atau damai. Abu Yu'la mendukung sistem khalifah yang terpusat dan kuat dengan dicirikan oleh pengagihan kuasa kepada para amir di wilayah-wilayah Islam, dan juga kepada panglima-panglima yang dihantar oleh khalifah dalam pembukaan wilayah baru dan juga menghadapi musuh negara. Dasar desentralisasi kuasa kepada para amir dan panglima tidaklah menghilangkan kedudukan khalifah sebagai imam yang kuat di peringkat pusat.

Dalam soal pemilihan dan perlantikan pemimpin atau imam, Abu Yu'la tidak banyak berbeza dengan al-Mawardi dari segi syarat kelayakan untuk dipilih sebagai khalifah, di mana pada prinsipnya khalifah mestilah berupaya untuk memberikan manfaat kepada seluruh umat Islam tanpa mengira masa dan tempat. Beliau turut menyentuh tentang kedudukan ahl al-ikhtiyar, iaitu badan pemilih khalifah yang mesti mengambil berat tentang dua syarat seorang calon khalifah iaitu pencapaian keupayaan intelektual dan kesucian karakternya. Kegagalan memilih calon terbaik dan berkelayakan akan mendorong kepada berlakunya kezaliman, yang akhirnya menimbulkan ketidakpuasan hati rakyat.

Teori Masyarakat sivil dan politik bangkangan Abu Yu'la

Dalam memperkatakan soal hubungan antara pemimpin dan rakyat ini, Abu Yu'la mewajibkan seorang pemimpin itu berlaku adil dan menunaikan seluruh hak rakyat, bahkan beliau lebih keras daripada al-Mawardi yang membolehkan pemimpin zalim dan fasik dipecat. Bagi Abu Yu'la, pemimpin yang zalim dan fasik, bukan sahaja perlu dipecat, tetapi mesti memecat diri sendiri (meletak jawatan) di atas kelemahannya. Rakyat pula, perlu bersikap kritis terhadap pemerintah yang berkuasa supaya penguasa tidak menyeleweng daripada tanggungjawabnya. Rakyat digalakkan untuk mengukuhkan kekuatan dan gerakan masyarakat sivil sehingga dapat menurunkan penguasa yang hilang syarat kelayakan sebagai pemimpin. Gerakan seperti ini tidak wajib dilakukan seluruh umat, tetapi memadai sebahagian umat melakukannya sebagai fardhu.

Gerakan masyarakat sivil sebagai satu bentuk politik bangkangan, menurut Abu Yu'la adalah suatu perkara yang tidak terpisah daripada sistem politik Islam. Gerakan bangkangan atau masyarakat sivil ini adalah untuk menjalankan tugas penasihat dan amar makruf nahi mungkar secara partisipatif kepada kerajaan, sekali gus menjadi kawalan kepada pihak berkuasa. Hal ini disepakati juga oleh al-Mawardi, at-Taftazani, al-Ghazali dan Ibnu Taimiyah. Tetapi Abu Yu'la berbeza pendapat dengan Ibnu Taimiyah bahawa gerakan berbentuk revolusioner atau pemberontakan terhadap kerajaan adalah tidak dibenarkan. Rakyat wajib taat dan mendukung pemerintah yang taat kepada Allah, melaksanakan hak-hak rakyat, adil dan amanah, untuk kestabilan negara. Ada pun politik bangkangan atau masyarakat sivil adalah bertujuan untuk menjaga konsistensi pemerintah dalam melaksanakan amanah dan kewajipan mereka.

Abu Yu'la yang mengambil pendekatan Imam Ahmad ibn Hanbal yang tidak memberontak terhadap al-Makmum dan al-Muktasim dalam isu kedudukan al-Quran sama ada makhluk atau qadim, maka beliau berpendapat, dibolehkan untuk membangkang kerajaan, tetapi tidak boleh memberontak. Pemberontakan adalah tidak dibenarkan sama sekali, baik yang sifatnya hanya membangunkan suatu aliran mazhab baru atau memberontak terhadap pemerintah. Bahkan, pemberontak boleh dihukum oleh pemerintah mengikut undang-undang semasa. Di sinilah perbezaan Abu Yu'la dan Ibnu Taimiyah walaupun kedua-duanya adalah pengikut Imam Ahmad. Bagi Ibnu Taimiyah, dibolehkan memberontak terhadap kerajaan apabila jelas pemerintah telah menyeleweng daripada Islam.

MOHD FADLI GHANI
Islamic Institute of Independent Research on Democracy (IIIRD) – HARAKAHDAILY 12/6/2019

KEMUNCULAN PAS di pentas politik tanah air adalah bertolak daripada kemahuan para ulamak yang mahukan satu pergerakan politik berasaskan Islam diwujudkan untuk memperjuangan seluruh kepentingan agama. Transit para ulamak di dalam Umno selepas British melumpuhkan Hizbul Muslimin ternyata tidak bertahan lama, kerana dasar Umno yang tidak dapat memenuhi hasrat politik para ulamak. Atas sebab itu, ulamak bertindak menubuhkan persatuannya sendiri pada 23 Ogos 1951. Persatuan yang kemudiannya dinamakan sebagai Persatuan Islam Se-Malaya (PAS) ini, pada awalnya lebih terfokus kepada usaha penyatuan pentadbiran agama.

Fadli2Ramai pengkaji mengatakan PAS ditubuhkan sebagai sebuah badan kebajikan Islam, tetapi bertukar menjadi parti politik ketika Undang-undang Tubuh PAS 1951 digubalkan. Sebenarnya, sebahagian ulamak yang terlibat secara langsung dalam penubuhan PAS mahu persatuan ini menjadi parti politik, begitu juga dengan umat Islam yang bersuara di media-media cetak, mendesak para ulamak menubuhkan sebuah parti politik berasaskan Islam seperti Masyumi di Indonesia untuk menggantikan Hizbul Muslimin. Bahkan para ulamak sendiri membuat desakan-desakan kepada persidangan ulamak di Kuala Lumpur supaya menubuhkan parti politik Islam untuk kepentingan umat. Tokoh-tokoh bekas Hizbul Muslimin adalah yang paling keras berusaha menjadikan PAS sebuah pertubuhan politik Islam.

Dari kegiatan kebajikan kepada pergerakan politik Islam

Sebaik sahaja kepemimpinan PAS dibentuk pada 24 November 1951, dalam tempoh setahun sehingga akhir Disember 1952, fokus pergerakan PAS boleh dikatakan bersifat kebajikan dan menyelesaikan isu khilafiyah agama yang timbul dalam masyarakat. Antara langkah progresif PAS ialah memperkasakan pendidikan Islam dengan menganjurkan perjumpaan sekolah-sekolah agama rakyat bagi menyatukan kurikulum pendidikan dan mewujudkan dana sekolah agama rakyat. PAS turut menangani isu-isu khilafiyah yang memecahkan umat sehingga PAS menganjurkan satu muzakarah ulamak pada awal 1953.

Di sebalik usaha-usaha ini, PAS sebenarnya mulai melangkah ke alam politik kerana Umno sendiri melihat PAS sebagai saingannya. Polemik-polemik yang ditimbulkan oleh pemimpin Umno tentang kewajaran penubuhan PAS telah membantu PAS bergerak ke tengah medan politik. Lebih menarik lagi, apabila PAS berusaha mewujud sekurang-kurangnya 20 buah cawangan dalam masa setahun, selain menubuhkan lajnah-lajnah yang dinamakan sebagai Dewan Ulamak PAS, Dewan Pemuda Islam dan Dewan Muslimat PAS pada 2 April 1952. Kemajuan PAS dalam politik ini telah memaksa Umno mengaku sebagai sebuah "parti politik Islam" juga.

Mesyuarat Agung membawa PAS alam politik

Pada 3 Januari 1953 bersamaan 16 Rabiul Awal 1372, PAS telah mengadakan Mesyuarat Agung Tahunan Kali Pertama bertempat di Madrasah ad-Daerat al-Maarif al-Wathaniyah, Kepala Batas, Seberang Perai. 13 buah cawangan PAS telah hadir menjayakan muktamar ini, di mana 19 orang perwakilan dan 13 orang Ahli Jawatankuasa Kerja PAS telah hadir. 19 resolusi telah diputuskan oleh muktamar ini melibatkan hal-hal kebangkitan gerakan politik PAS, pengukuhan organisasi PAS, program kebajikan PAS dan juga isu-isu umat Islam semasa.

Dalam usaha memajukan penglibatan PAS dalam politik, tiga resolusi utama telah berjaya diambil, iaitu:

1) mengukuhkan organisasi politik PAS dengan menubuhkan sayap-sayap perjuangan PAS iaitu Dewan Ulamak PAS, Dewan Pemuda PAS dan Dewan Muslimat PAS. PAS turut memperkasakan struktur organisasi cawangan-cawangannya, dan mengubah nama jawatan pemimpin utama PAS dari 'Yang Dipertua PAS' kepada 'Yang Dipertua Agung PAS;'

2) PAS mewujudkan simbol-simbol politiknya dengan menjadikan "Merdeka" sebagai slogan PAS, dan menjadikan bendera Sang Saka Merah Putih dengan bulatan hijau bertulis "Allah Muhammad" di penjuru kiri atas sebagai panji-panji rasmi PAS; dan

3) Meluluskan "Program Politik PAS," iaitu sebuah frame work politik PAS. Program ini mengandungi tujuh perkara iaitu (1) berusaha untuk memperkenalkan kepada rakyat akan kemerdekaan dan menanamkan semangat kemerdekaan kepada mereka, (2) berusaha memperkenalkan demokrasi sejati kepada rakyat, (3) mengatur peranan Dewan Ulamak PAS dan Dewan Pemuda PAS untuk menggerakkan perjuangan kemerdekaan dan perlaksanaan Islam, (4) memperkenalkan PAS sebagai badan politik Islam di Malaya kepada dunia Islam, (5) berikhtiar memperkenalkan syiar Islam, (6) berikhtiar mendirikan negara merdeka berasaskan demokrasi, dan (7) mencadangkan kemerdekaan Malaya di bawah Komanwel British.

Dengan beberapa ketetapan yang diputuskan oleh Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kali Pertama ini, maka PAS melangkah ke hadapan dalam mengorak tindakan politiknya. Antara fokus utama PAS ialah memperjuangkan kemerdekaan melalui tuntutan pilihan raya segera ke arah berkerajaan sendiri. Atas asas ini, PAS telah memulakan politik akomodasi dengan menyertai kerjasama-kerjasama dengan parti-parti lain bagi tujuan tersebut. PAS telah menyertai National Conference, Persidangan Pertubuhan-pertubuhan Melayu dan National Convention sepanjang 1953, selain turut membuat garis kasar model negara yang diperjuangkan yang disebut sebagai 'Perlembagaan Malaya.' Ekoran pergerakan aktif PAS dalam politik ini, PAS berjaya menampilkan dirinya setaraf dengan parti-parti politik yang lain, dan mulai membina pengaruh dalam masyarakat.

MOHD FADLI GHANI
Head House of Resources
Pusat Penyelidikan PAS – HARAKAHDAILY 11/6/2019

KEHIDUPAN al-Juwaini dalam sebuah kekhalifahan yang lemah di bawah al-Qadir Billah (381-423H), al-Qaim bi Amrillah (422-467H) dan al-Muqtadir Billah (467-487H), telah mempengaruhi corak pemikiran politik beliau, khususnya dalam suasana pergolakan sosial itu. Tetapi kemunculan Sultan Bani Saljuk, Alp Arslan dan wazirnya, Nizam al-Mulk memberikan warna lain terhadap konsep kepemimpinan umat. Satu lagi faktor yang penting ketika ini ialah kebangkitan Daulah Fatimiyah di Mesir yang menguasai Hijaz dan kejatuhan Daulah Umayyah di Cordova pada 1031M. Sedangkan dalam masa yang sama, tidak kurang juga berlaku persaingan politik Sunni-Syiah di dunia umat Islam.

Fadli2Dalam menghadapi hal inilah, al-Juwaini mengangkat teori-teori sosio-politik beliau berkait soal imamah (kepemimpinan), hubungan antara agama dan kekuasaan politik dan juga hubungan pemimpin dan rakyat. Seperti mana para sarjana Islam sebelumnya seumpama al-Farabi (m. 950M), Ibnu Sina (m. 1037M), al-Mawardi (m. 1059M), Ibnu Hazm (m. 1064M) yang membahaskan persoalan pokok tentang kepemimpinan, al-Juwaini yang turut bergelut dalam konflik ini, telah mengungkapkan persoalan ini secara meluas dalam karyanya, Ghilyat al-Umam fi Iltiyath az-Zulam yang bermaksud 'Penyelamat Umat pada Kala Kegelapan' yang jelas menggambarkan ungkapan beliau terhadap krisis kepemimpinan semasa ketika itu.

Kesarjanaan Imam al-Haramain

Imam al-Juwaini merupakan seorang tokoh ulamak yang lahir dalam keluarga ulamak besar di Naisabur pada 419H / 1028M. Nama asal beliau ialah Abdul Malik bin Abdullah bin Yusof bin Mohamad bin Abdullah bin Hayawiyah al-Juwaini an-Naisaburi. Selepas mendapat didikan agama dan al-Quran dari keluarganya, pada usia 19 tahun beliau telah dilantik menjadi imam di Naisabur. Antara gurunya yang utama ialah Abu Qassim al-Iskafi (fiqh dan teologi Asya'irah), Imam al-Baihaqi (hadis) al-Khabbazi (tafsir), Abu Hassan al-Muzakki, Abu Saad ibn Hamdan an-Nasrawi, Abu Nu'aim Asbahani. Pada tahun 1058M, beliau berhijrah ke Hijaz dan mengajar di Masjid al-Haram dan Masjid an-Nabawi, selain menjadi imam di kedua-dua masjid suci ini dan digelar Imam al-Haramain. Beberapa tahun kemudian, beliau dilantik oleh Nizam al-Mulk sebagai mudarris (profesor) di Madrasah Nizamiyah, Naisabur yang ditubuhkan pada 459H / 1067M sehingga beliau wafat pada 478H / 1085M di kota itu.

Sebagai seorang sarjana besar yang menjadi guru kepada Imam al-Ghazali (m. 1111M), beliau adalah mujtahid dalam Mazhab Syafie. Beliau melalui kota-kota Naisabur, Mekah, Madinah, Baghdad dan lain-lain dalam rehlah ilmunya. Beliau menghasilkan karya-karya usul fiqh seperti Nihayat al-Matlab fi Dirayat al-Mazhab, al-Waraqat fi Usul al-Fiqh, al-Burhan fi Usul al-Fiqh, Risalah fi al-Fiqh, Ghunyah al-Murtasyidin fi al-Khilaf dan Kitab al-Kifayah al-Jidal. Dalam ilmu kalam, antara karyanya ialah al-Irsyad ila Qawati al-Adilla fi Usul al-I'tiqad, Luma' al-Adilla fi Aqa'id Ahl as-Sunnah, al-Aqidah an-Nizamiyah, as-Shamil fi Usul ad-Diin dan at-Tuhfah. Dalam bidang perbandingan agama, karya beliau ialah Syifa al-Ghalil. Tetapi dalam bidang siasah dan ijtimaiyah (sosial), karya terbesar beliau ialah Ghilyat al-Umam fi Iltiyah az-Zulam. Kerana keilmuannya, beliau digelar Rukn ad-Diin, Dhiya ad-Diin dan al-Imam al-Haramain, selain turut digelar Abu al-Mawali yang bermaksud 'Bapa kepada Pembesar'. Selain al-Ghazali, turut menjadi muridnya ialah Abu Nasir Abdul Rahim al-Qusyairi dan Abu Fath Nasr al-Maqdisi.

Hubungan agama dan kekuasaan: Al-Imamah dalam pemikiran al-Juwaini

Imam al-Juwaini mengatakan bahawa memelihara keamanan dan ketertiban adalah kewajipan syarak, kerana manusia yang tidak dipimpin akan mengikut hawa nafsunya, sedangkan manusia itu mempunyai karenah yang pelbagai, sehingga jika dibiarkan ia akan menyebabkan konflik dan kekacauan. Oleh kerana Allah memberikan kepada tangan pemimpin kekuatan ke atas manusia lebih berkesan daripada hukum di dalam al-Quran, maka kepemimpinan atau al-imamah menjadi suatu kewajipan, terutama untuk menjaga maslahah agama dan mentadbir dunia. Bagi al-Juwaini, walaupun al-Quran adalah sebuah kitab yang lengkap dengan peraturan hidup, ia tidak akan menjadi peraturan, sehingga pemimpin yang berkuasa menguatkuasakannya ke atas rakyat, maka atas asas ini, kepemimpinan menjadi suatu kewajipan syarak yang tidak boleh ditolak lagi.

Pemikiran yang diangkat oleh al-Juwaini ini menunjukkan bahawa beliau menghubungkan di antara agama dan kekuasaan politik. Bagi beliau, agama sama sekali tidak boleh dipisahkan daripada kekuasaan. Kerana itu, imam yang dilantik mestilah memenuhi syarat-syarat kelayakan yang ditetapkan oleh syarak kerana imam adalah penerus tugas kenabian sebagai pemimpin agama dan urusan keduniaan. Setiap urusan agama, menurut al-Juwaini diuruskan oleh negara, sehingga negara dan pemerintahan tidak boleh dipisahkan daripada agama. Mendirikan imamah adalah kewajipan syarie.

Dalam hal melaksanakan kewajipan agama ini, seseorang pemimpin atau imam mendukung dua tugas kenabian. Pertama, tugas agama iaitu untuk melaksana dan menegakkan Islam, dan kedua, tugas dunia iaitu perkara-perkara pengurusan negara yang mesti diuruskan berdasarkan Islam. Dalam soal ini, al-Juwaini turut mengangkat konsep kontrak sosial di mana rakyat wajib memberi bai'ah kepada pemimpin, yang diikuti oleh ketaatan. Al-Juwaini bersikap demokrat dalam soal ini di mana pemimpin berhak menghukum rakyat jika melanggar syariat dan undang-undang, manakala rakyat pula melalui ahl al-halli wa al-aqdi boleh menegur dan memecat imam yang tidak adil mengikut pertimbangan syarak. Pemikiran ini lebih dekat kepada teori kedaulatan rakyat atau rakyat sebagai sumber kedaulatan negara.

Melantik dan menurunkan pemimpin

Kedudukan rakyat sebagai sumber kuasa telah menerbitkan pengangkatan pemimpin dalam pemikiran al-Juwaini. Beliau mengatakan bahawa pemimpin diangkat melalui empat cara, iaitu:

1) Bai'ah ahl al-halli wa al-aqdi, sebagai elit dalam kalangan Sahabat telah memberikan bai'ah kepada Abu Bakar as-Siddiq di Thaqifah Bani Sa'idah;

2) Tawliyat al-'ahd min imam, iaitu penunjukan oleh pemimpin sebelumnya. Hal ini adalah berdasarkan kaedah Abu Bakar as-Siddiq menunjuki Umar bin al-Khattab sebagai penggantinya;

3) Pengambilan hak pada saat dia merupakan satu-satunya yang berhak ke atas kepemimpinan. Hal ini adalah seperti Muawiyah mengambil kepemimpinan daripada al-Hassan bin Ali. Al-Hassan dan Hussein kemudiannya memberi bai'ah atas asas Muawiyah berhak ke atasnya dan kewajipan menolak fitnah yang akan jika Muawiyah tidak mengambilnya; dan

4) As-shadr az-zaman iaitu mengambil kekuasaan melalui kekuatan seperti Bani Abbasiyah mengambilnya dari Bani Umayyah pada 750M.

Al-Juwaini menolak dakwaan golongan Syiah yang mengatakan bahawa Nabi SAW telah menetapkan kepemimpinan umat kepada Ali bin Abi Talib. Ini dibuktikan dengan tindakan para Sahabat yang utama memberikan bai'ah kepada Abu Bakar as-Siddiq, bahkan Ali bin Abi Talib juga berbuat demikian. Namun begitu, daripada empat kaedah mengangkat pemimpin ini, semua orang yang diangkat mestilah memenuhi syarat-syarat kepemimpinan yang ditetapkan syarak.

Bagi seseorang imam yang telah diangkat, syariat tidak menetapkan satu tempoh khusus untuk dia berkuasa, sebaliknya dia akan terus memimpin selagi ada kemampuan dan sanggup memimpin umat dengan adil berdasarkan hukum syarak. Menurut al-Juwaini, perlucutan jawatan seseorang imam berpunca daripada empat sebab, iaitu (1) kewafatan, (2) khal'u iaitu pemecatan, (3) inkhila' iaitu terpecat, dan (4) pengunduran sendiri atau meletak jawatan.

Dalam soal pemecatan dan terpecat, ia sangat terkait dengan syarat-syarat menjadi imam. Selain syarat nasab (Quraisy), imam mestilah mempunyai sifat istiqlal iaitu kebolehan dan kewibawaannya. Jika dia hilang sifat istiqlal, maka dia boleh dipecat. Sedangkan Islam ada syarat asas menjadi imam, maka mana-mana imam yang murtad, adalah terpecat daripada jawatannya. Begitu juga jika imam menghidap penyakit gila atau sakit jiwa, juga terpecat. Bagi imam yang fasik, maka dia boleh terpecat atau dipecat oleh ahl al-halli wa al-aqdi. Dalam soal ini, sikap brutal imam dalam menghadapi musuh dan peperangan mempertahankan Islam tidak termasuk perbuatan fasik.

Dalam soal pelantikan dan pemecatan imam, ahl al-halli wa al-aqdi diberikan tiga bidang kuasa iaitu (1) melantik imam, (2) memecat imam setelah melalui proses taubat atau dikenal pasti kesalahannya sama ada kecil atau besar. Jika kecil, imam dinasihatkan bertaubat dan melakukan islah, jika besar dia dipecat. Ketika pemecatan imam berlaku, jawatan itu dipangku sementara oleh ulamak, dan (3) mengawasi tingkah laku imam. Dalam masa yang sama, pada keadaan tertentu negara menghadapi beberapa masalah dalam soal imam dan al-Juwaini mencadangkan penyelesaian berikut:

1) masalah imam mafdhul atau fadhil
Pada asasnya, yang memiliki sifat kelayakan ( fadhil) menjadi imam, sedangkan yang tidak mencukupi syarat (mafdhul) tidak boleh diangkat. Tetapi jika fadhil berhalangan, maka al-Juwaini membolehkan mafdhul. Jika mempunyai dua calon imam yang mempunyai kebolehan yang sama, hendaklah dipilih berdasarkan kepada yang menguasai keperluan semasa;

2) Masalah dua imam
Pada asasnya, umat Islam hanya mempunyai seorang imam sahaja supaya umat bersatu. Jika terdapat dua imam, mereka akan saling bersaing dan menjatuhkan sehingga negara menjadi kacau bilau. Bagi al-Juwaini, jika terdapat dua imam dalam satu kawasan, imam yang kedua adalah terbatal. Jika wilayah mereka berjauhan dan memerlukan pemimpin, boleh dilantik seorang amir, tetapi bukan imam. Dalam hal ini, imam boleh melantik pembantu (wazirah) dan wakil (niyabah) yang menggantikan imam, kecuali dalam memutuskan dasar yang meliputi seluruh negara Islam.

Ciri-ciri kepemimpinan menurut al-Juwaini

Al-Juwaini agak terperinci dalam menghuraikan ciri-ciri kelayakan seorang imam. Beliau membahagikan hal ini kepada beberapa aspek seperti berikut:

1) Integriti dan beragama Islam. Orang kafir tidak boleh diangkat sebagai pemimpin dan pemimpin yang murtad tercepat dari jawatan kepemimpinannya. Jika dia kembali Islam, dia tidak akan mendapat semula jawatannya secara automatik, tetapi mesti melalui proses pemilihan semula;

2) Istiqlal iaitu sifat mandiri seorang pemimpin. Pemimpin mestilah cerdas, berani, bertaqwa, wara', mempunyai visi masa depan, mampu berijtihad, mempunyai kekuatan dan berpengaruh ke atas tentera. Sifat-sifat buta, cacat fizikal, kebiri, buta sebelah mata dan berhidung pesek boleh menghilangkan kelayakan imam;

3) Nasab Quraisy. Menurut al-Juwaini, ia tidak wajib, tetapi sepanjang sejarah Islam, kekhalifahan dipegang oleh Quraisy;

4) Lelaki dewasa yang cerdas akalnya serta merdeka. Wanita tidak boleh diangkat sebagai pemimpin;

5) Ilmu adalah sifat yang wajib dimiliki (al-muktasabah), sehingga pemimpin mesti mampu berijtihad (al-mujtahid) dan mempunyai ciri-ciri seperti seorang mufti yang mampu mengeluarkan hukum; dan

6) Wara' dan taqwa. Pemimpin tidak diwajibkan ma'shum (bebas dosa), tetapi mestilah mempunyai akhlaq al-karimah (berakhlak mulia).

Teori pengagihan kuasa al-Juwaini

Daripada perbincangan teori politik al-Juwaini, sebenarnya beliau telah mengambil satu pendekatan lain dalam memahamkan hubungan kepemimpinan dan rakyat. Teori pengasingan kuasa ( separation of power) yang dipopularkan oleh Montesquieu (m. 1755m) telah ditolak oleh al-Juwaini. Ahli falsafah Perancis itu mengatakan bahawa kuasa pemerintahan diasingkan kepada tiga bidang iaitu eksekutif, legislatif dan judikatif. Namun, al-Juwaini menjelaskan bahawa sebenarnya, seorang pemimpin adalah mendapatkan kedaulatan dan kuasa daripada rakyat, setelah menerima bai'ah dan ketaatan. Rakyat telah mewakilkan kuasa mereka kepada imam sebagai satu bentuk kontrak sosial, di mana imam wajib memberikan keadilan kepada rakyat.

Dalam memberikan keadilan ini, imam telah mengagihkan kuasanya kepada pihak bawahannya, iaitu judikatif (qadhi) dan legislatif ( ahl al-halli wa al-aqdi). Pada asasnya, imam mempunyai kuasa penuh, kemudiannya mengagihkannya kepada badan-badan kuasa di bawah imam, sedangkan imam kekal berkuasa ke atas umat. Pada zaman tertentu dalam Daulah Abbasiyah, imam telah mengagihkan kuasa eksekutifnya kepada sultan-sultan Bani Saljuk dan para wazirnya. Ini adalah teori yang lebih hampir dengan konsep presidential democracy yang diamalkan sekarang ini. Teori yang dikemukakan oleh al-Juwaini ini adalah bentuk perlimpahan atau pengagihan kuasa (distribution of power).

Mohd Fadli Ghani
Islamic Institute of Independent Research on Democracy (IIIRD) - HARAKAHDAILY 7/6/2019

PERKEMBANGAN PAS pada tahap yang pertama lebih tertumpu di pondok-pondok atau pusat-pusat pengajian Islam yang dipimpin oleh para ulamak. Dalam tempoh lima tahun pertama, boleh dikatakan pondok-pondok di sekitar Pulau Pinang, Seberang Perai, Perak, Kedah dan Perlis menjadi pusat-pusat kegiatan dan kebangkitan PAS, sebelum pengaruh PAS memasuki negeri Kelantan mulai September 1952. Kesan daripada itu, semua mesyuarat agung tahunan PAS sejak penubuhannya sehingga akhir 1955 telah dihoskan oleh pondok-pondok tersebut. Keadaan ini meletakkan pondok sebagai elemen yang penting dalam memahami kebangkitan perjuangan Islam di negara ini, khususnya pada abad ke-20.

Fadli2Peranan besar pondok terhadap kebangkitan PAS ini mengingatkan kita tentang peranan pondok-pondok di Pattani pada abad ke-16 hingga 19 dalam mempertahankan Pattani dari dijajah oleh Siam. Selepas kejatuhan Pattani pada 1838, para ulamak pondok ini jugalah yang membangkitkan perjuangan gerakan Islam dengan menubuhkan Jam'iyat al-Fathaniyah di Mekah pada 1873. Di Tanah Melayu, peranan Maahad al-Ihya as-Syariff, Gunung Semanggol dalam membangkitkan Hizbul Muslimin pada 1948 adalah contoh terbaik peranan pondok dalam perjuangan Islam.

Pondok nadi perjuangan PAS

Peranan besar pondok terhadap perjuangan Islam sejak abad ke-16, kemudiannya diwarisi oleh pondok-pondok di Tanah Melayu dalam perjuangan mereka menuntut kemerdekaan dan menegakkan semula daulah Islam selepas kejatuhan khalifah pada 1924. Para guru pondok pula menjadi pemuka-pemuka agama dan tokoh perjuangan yang pentingan, kerana dengan ketokohan merekalah, perjuangan PAS dibangkitkan. Hal ini mewajarkan tiga kesimpulan yang dirumuskan oleh para sarjana yang mengkaji sejarah PAS, iaitu:

1) PAS adalah 'Parti Tok Lebai dan orang kampung.' Kerana memang para lebai atau tuan-tuan guru pondok besertakan para santrinya merupakan pendukung terawal PAS dan merekalah yang bertanggungjawab membangkitkan perjuangan PAS di jalan Allah. Orang-orang kampung yang merupakan pelajar pondok atau kelompok yang mempunyai hubungan patron-client dengan guru-guru pondok pula telah menjadi pendukung utama perjuangan PAS;

2) PAS mengalami perkembangan tahap awal di bawah kepemimpinan ulamak tradisional. Para ulamak pondok yang merupakan ulamak-ulamak tradisional yang memimpin dan menguasai pergerakan pada tahap awal, walaupun Yang Dipertua Agung PAS kedua (1953-1956), Dr Haji Abbas Alias adalah seorang doktor perubatan. Para ulamak pondok mempunyai kedudukan yang sangat tinggi dalam kepemimpinan PAS, terutama dalam menentukan hala tuju perjuangan, menggerakkan kemerdekaan dan mendaulatkan Islam.

3) Teori 3P - PAS, pondok dan padi. Ramai sarjana mengatakan di mana ada sawah padi, akan tumbuh pondok-pondok. Dan pondok-pondok pula menjadi nukleus kebangkitan PAS. Sawah padi dikaitkan dengan kegiatan ekonomi pertanian orang Melayu yang beragama Islam. Sedangkan pondok adalah pusat-pusat pengajian Islam yang dibiayai dengan zakat padi, menyebabkan mereka bebas bergerak tanpa terikat dengan pemerintah. Para ulamak pondok bukan sahaja mengajarkan ilmu, tetapi meletakkan tema "berilmu, beriman dan berjihad!" Dengan ilmu mereka membina keimanan, kemudiannya melahirkan semangat jihad untuk menegakkan agama Allah. Di situlah munculnya kebangkitan dan kekuatan PAS. Di mana ada sawah padi, di situ ada pondok. Di mana ada pondok, di situ ada PAS!

PAS bermuktamar di pondok-pondok

Sebaik sahaja PAS ditubuhkan, pergerakan PAS hampir sepenuhnya berpusat di pondok-pondok. Orang-orang kampung yang menjadi pengikut guru-guru pondok pula menjadi pendukung setia PAS. Maka, pondok-pondoklah yang menjadi tempat perhimpunan dan persidangan pada dekad yang awal ini. Dalam sejarah PAS, muktamar-muktamar PAS sentiasa diadakan di pondok-pondok sehingga menguatkan kefahaman orang-orang Melayu bahawa PAS adalah berjuang untuk Islam, bahawa tuan-tuan guru adalah pendukung perjuangan PAS, dan bahawa mereka mesti memperjuangkan Islam bersama PAS.

Pada tahap awal ini, PAS telah mengadakan muktamar-muktamarnya di pondok-pondok berikut:

1) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kali Pertama pada 3 Januari 1953 bersamaan 16 Rabiul Awal 1372 telah diadakan di Madrasah ad-Daerat al-Maarif al-Wathaniyah, Kepala Batas, Seberang Perai. Madrasah ini ditubuhkan oleh Sheikh Abdullah Fahim pada 1926. Ketika Sheikh Abdullah Fahim menjadi Mufti Pulau Pinang, madrasah ini dipimpin oleh anaknya, Ustaz Haji Ahmad Badawi Abdullah. Pada akhir 1953, madrasah ini pernah dijadikan Pejabat Agung PAS.

2) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kali Kedua pada 26-27 Ogos 1953 bersamaan 15-16 Zulhijjah 1372 diadakan di Madrasah al-Ulum as-Syariah, Batu 20, Bagan Datoh, Perak. Madrasah ini dibangunkan oleh Tuan Guru Haji Mohd Arshad Mohd Salleh al-Banjari pada 1937. Madrasah ini pernah dipimpin oleh anaknya, Ustaz Haji Mohd Hassan Adli Mohd Arshad yang merupakan Pengerusi Tetap PAS pada 1954. Di madrasah ini, Dewan Pemuda PAS ditubuhkan pada 25 Ogos 1953, sebelum Dewan Muslimat PAS dan Dewan Ulamak PAS ditubuhkan di sini juga beberapa tahun kemudian.

3) Mesyuarat Agung Khas PAS Kali Kedua diadakan pada 26 September 1953 bersamaan 17 Muharram 1373 di Madrasah al-Masriyah, Tanah Liat, Bukit Mertajam kerana membincangkan pendirian PAS sama menyokong National Conference atau National Convention dalam menuntut pilihan raya segera ke arah kemerdekaan. Madrasah ini merupakan antara madrasah terawal dibina di Tanah Melayu dalam bentuk nizami. Ia diasaskan oleh Sheikh Mohd Salleh bin Baqi al-Masri pada 1906. Menantu beliau, Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan merupakan Yang Dipertua Agung PAS dan merupakan pelopor gerakan Islam yang terkemuka ketika itu. Di madrasah ini, PAS pernah menempatkan Pejabat Agungnya pada 1953.

4) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kali Ketiga diadakan pada 12-14 Ogos 1954 bersamaan 12-14 Zulhijjah 1373 di Madrasah at-Tahzib ad-Diiniah, Titi Serong, Bagan Serai, Perak. Ia diasaskan oleh Sheikh Abdullah Fahim selepas Perang Dunia Kedua. Madrasah ini dipimpin oleh Tuan Guru Hajij Hassan Abdul Rahman yang juga merupakan Yang Dipertua PAS Kerian. Beberapa tokoh PAS Kerian seperti Tuan Guru Haji Abdul Rahman Suhaili dan Tuan Guru Haji Idris Munir dikatakan pernah menjadi mudir madrasah ini. Di madrasah ini, PAS Cawangan Kerian, iaitu cawangan PAS kedua di Perak ditubuhkan pada 2 Julai 1952. Kerian (sekarang Bagan Serai dan Parit Buntar) adalah kubu terkuat PAS pada 1950-an di mana PAS memenangi kerusi Majlis Undangan Persekutuan Kawasan Kerian melalui Tuan Gutu Haji Ahmad Tuan Hussein dan kerusi Majlis Undangan Negeri Perak Kawasan Kerian Laut melalui Haji Mohd Kamal Ahmad dalam Pilihan Raya Umum 1955.

5) Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kali Keempat pada 26-28 Disember 1955 bersamaan 11-13 Jamadil Awal 1375 di Madrasah Ahmadiyah, Bunut Payung, Kota Bharu, Kelantan. Muktamar ini adalah yang julung kali diadakan di Kelantan. Ia diadakan di madrasah yang diasaskan oleh Tuan Guru Haji Abdullah Tahir Ahmad, murid kanan Tok Kenali pada 1931. Di madrasah ini pernah ditubuhkan Jabhah ad-Diiniah al-Islamiyah Kelantan, iaitu pertubuhan ulamak yang pertama di Tanah Melayu pada 1934. Walaupun Tuan Guru Haji Abdullah Tahir tidak sempat aktif dalam PAS kerana meninggal dunia pada 1961, tetapi penyertaan beliau bersama PAS menjadi faktor terpenting yang mendorong para ulamak Kelantan mendukung perjuangan PAS. Di pondok ini juga lahir tokoh-tokoh besar PAS seperti Qadhi Haji Mokhtar Ahmad (adik Tuan Guru Haji Abdullah Tahir) yang merupakan Ketua Hizbul Muslimin Kelantan dan calon PAS di Pasir Mas pada 1955; Tuan Guru Haji Hussein Rahimin Mat Saman (menantu tuan guru) yang merupakan Ahli Parlimen Kota Bharu Hulu dan Ketua Dewan Ulamak PAS Pusat; serta Ustaz Datuk Haji Yahya Othman (menantu Tuan Guru Haji Hussein Rahimin), Murabbi PAS. Di kalangan santrinya termasuklah Tuan Guru Haji Yahya Junid, Tuan Guru Lebai Othman Bukit Besar, Muallim Haji Wahid Melaka dan lain-lain yang merupakan tokoh-tokoh besar PAS.

Selepas tahun 1955, PAS yang mengalihkan pusat kegiatan dan Pejabat Agungnya ke Kuala Lumpur telah mula mengadakan muktamarnya di Kelab Sultan Sulaiman, Kampung Bharu, Kuala Lumpur dan juga di tempat-tempat lain, tetapi tidak lagi di pondok-pondok. Selain Kelab Sulaiman, tempat lain yang sering menjadi hos muktamar PAS ialah Dewan Syed Nasir, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP); Markaz Tarbiyah PAS Pusat, Taman Melewar; Masjid Rusila, Marang; dan Pusat Tarbiyah PAS Kelantan (PUTIK), Pengkalan Chepa. Walaupun pondok-pondok tidak lagi menjadi tumpuan muktamar PAS, namun peranan pondok terhadap kebangkitan perjuangan PAS patut dicatat dengan tinta emas.

MOHD FADLI GHANI
Head House of Resources
Pusat Penyelidikan PAS – HARAKAHDAILY 4/6/2019

BULAN Ramadan, penghulu segala bulan, penuh keberkatan dan kerahmatan di dalamnya pasti akan terus dirindui oleh mereka yang beriman di saat Ramadan akan melabuhkan tirai dan disusuli bulan Syawal untuk diraikan. Maka, beruntunglah bagi mereka yang menghidupkan sebulan bulan Ramadan dengan penuh pengharapan menjadi hamba yang bertaqwa sebagaimana firman Allah S.W.T dalam surah Al-Baqarah, ayat 183.
 
Penulisan ini adalah antara inspirasi yang diperoleh daripada beberapa orang anak muda istiqamah dalam perjuangan Islam dan kehidupannya sehariannya melalui program Ziarah Kebajikan Ramadan 1440 baru-baru ini khusus bertemu anak muda seluruh Parlimen Tambun anjuran Lajnah Kebajikan  Pemuda PAS Kawasan Tambun. Moga-moga ianya boleh menjadi panduan kepada para pembaca khususnya anak muda dalam memastikan kita mendapat takwa dalam Ramadan dan meraikan Syawal dengan adab-adab Islam.
 
Pertamanya sebagai anak muda, Masjid dan Surau serta waktu solat dijadikan sandaran utama bagi mengatur kehidupan seharian. Tersentuh hati ini setelah melihat sendiri seorang anak muda, Mohd Firdaus Mohd Yusoff di Taman Perpaduan yang kurang upaya tetapi begitu rajin solat tarawih sepanjang Ramadan di Masjid atau Surau walaupun terpaksa berkerusi roda. Malah beliau berterima kasih kepada pengurusan Masjid atau Surau yang menyediakan kemudahan mesra OKU yang memudahkannya untuk beribadat. Justeru diharapkan semua pihak pentadbiran memberi perhatian penting terhadap kemudahan yang mencakupi keseluruhan kelompok masyarakat setempat. 
 
Ternyata Masjid atau Surau menjadi pusat sehenti masyarakat dalam mengeratkan silaturrahim dan saling berkongsi maklumat yang akhirnya menguntungkan rakyat keseluruhannya. Jika difahami dan dilaksanakan mengikut kehendak Islam, tidak timbul mereka 'menyalahgunakan' Masjid atau Surau dengan memberikan penghormatan lebih tinggi kepada bukan Muslim sedangkan para asatizah, para ilmuwan dikenakan pelbagai kecaman.
 
Amalan berziarah sememangnya menjadi budaya masyarakat Muslim menjelang perayaan atau hari-hari tertentu. Amalan ini selari dengan anjuran agama berdasarkan firman Allah S.W.T yang bermaksud: 
“Wahai manusia! Sesungguhnya, Kami telah menciptakan kamu daripada seorang lelaki dan seorang perempuan, kemudian Kami jadikan kamu berbangsa-bangsa dan bersuku-suku agar kamu saling kenal mengenali. Sesungguhnya, yang paling mulia di antara kamu di sisi Allah ialah orang yang lebih takwanya. Allah Maha Mengetahui, lagi Maha Teliti.”
(al-Hujurat: 13)
 
Keduanya, budaya ilmu mestilah terus disuburkan dalam diri sendiri, keluarga dan masyarakat. Khususnya anak muda yang baru mendirikan rumahtangga hendaklah berusaha untuk menambahkan ilmu pengetahuan, mengamalkan dan seterusnya berkongsi ilmu dengan orang ramai. Mencontohi seorang anak muda, Zulhisham Ibrahim daripada Kampung Tengku Hussein Hujung yang ditemui baru-baru ini terpaksa menjaga ibunya yang sakit di rumah. Seketika beliau keluar bekerja, ibunya dihantar ke rumah kakaknya di Batu Gajah. Di sebalik kesukaran itu, beliau seringkali ada di Masjid atau Surau menghadiri kuliah dan kelas pengajian. Semoga beliau terus istiqamah dan dipermudah segala urusannya.
 
Dalam pada itu, anak muda juga terdedah kepada dunia hiburan yang semakin terbuka hari ini tatkala teknologi di hujung jari sahaja. Katakan tidak dan hindarilah daripada gejala hidonesme iaitu hiburan berlebihan sehingga merosakkan akhlak masyarakat dan generasi mendatang.
 
Sepatutnya pihak kerajaan melalui agensi berkaitan membuat garis panduan yang dikuatkuasakan sepenuhnya dan menjadikan Islam sebagai rujukannya. Rasulullah S.A.W tidak melarang untuk berhibur tetapi batasnya mesti dijaga. Ini penting kerana kegembiraan dan keceriaan Syawal diraikan dalam suasana harmoni dan tidak melampau yang melanggar syariat termasuklah tradisi rumah terbuka sehingga menyebabkan pembaziran.
 
Allah S.W.T berpesan menerusi firman-Nya yang bermaksud: 
“Wahai sekalian manusia! Makanlah daripada segala yang ada di bumi yang halal lagi baik dan janganlah kamu ikut jejak langkah syaitan; kerana sesungguhnya syaitan itu ialah musuh yang terang lagi nyata bagi kamu. Ia hanya menyuruh kamu melakukan kejahatan dan perkara yang keji serta (menyuruh) supaya kamu berkata (dusta) terhadap Allah, segala perkara yang tidak kamu ketahui (salah benarnya).” 
(al-Baqarah: 168-169)
 
Ketiganya, anak muda mestilah menjadi ejen perubah masyarakat dengan mengamalkan Islam secara menyeluruh bukannya hanya memilih sesuatu perkara tertentu yang dirasakan 'mudah' untuk kita sahaja. Firman Allah S.W.T dalam surah Al-Baqarah, ayat 208: 
"Wahai orang-orang yang beriman! Masuklah kamu ke dalam Agama Islam (dengan mematuhi) segala hukum-hukumnya; dan janganlah kamu menurut jejak langkah Syaitan; sesungguhnya Syaitan itu musuh bagi kamu yang terang nyata."
 
Syawal bukan ketikanya untuk balas dendam terhadap Ramadan dengan makan berlebihan atau bermewahan malah lebih malang lagi kembali kepada keadaan yang menjadikan kita seolah-olah tidak pernah berada di bulan Ramadan. Saat ini sangat penting untuk terus kekal istiqamah dengan Islam, jangan leka dengan urusan yang tidak selari dengan Islam termasuklah terlalu fokus kepada 'mood' raya sehinggakan seolah-olah 'menghalau Ramadan pergi'. Walhal Ramadan tetap kekal ada sebaliknya kita yang belum tentu dapat bertemu lagi Ramadan pada tahun mendatang.
 
Sesungguhnya matlamat orang-orang mukmin adalah syurga Allah S.W.T. Oleh itu, persiapkan diri kita daripada sekarang khususnya di usia muda sebelum sampainya usia tua. Dari Ibnu Abbas, Rasulullah S.A.W bersabda yang bermaksud: 
“Rebutlah lima perkara sebelum datangnya lima perkara. Masa sihat sebelum sakit. Masa kaya sebelum datangnya masa sempit (miskin). Masa lapang sebelum tiba masa sibuk. Masa mudamu sebelum datang masa tua dan Masa hidup sebelum tiba masa mati.” 
(Riwayat al-Hakim dan al-Baihaqi)
 
Hadis ini adalah suatu peringatan penting dan tarbiyah terbaik buat kita lebih-lebih lagi anak-anak muda mestilah memanfaatkan sebaik mungkin kehidupan hari ini. Jika kita hanya melihat kerosakan yang berlaku tanpa mengambil tindakan sewajarnya untuk memulihkannya, sia-sialah masa depan kita. Ayuh anak muda sekalian, perkukuh iltizam dan tekad kita untuk menjadi tonggak utama perjuangan Islam hingga ke akhir hayat, InsyaAllah.
 
Salam Eidul Fitri 1440H/2019H
 
"Islam Memimpin"
"Sejahtera Bersama Islam"
 
HAFEZ SABRI
Exco Pemuda PAS Malaysia
Timbalan Ketua Pemuda PAS Negeri Perak
Ketua Pemuda PAS Kawasan Tambun - HARAKAHDAILY 3/6/2019
IMG 20190603 WA0065

BAGI pengkaji karya-karya al-Mawardi (m. 1059M) dan Abu Yu'la (m. 1065M), pasti akan menemui nama tokoh yang menjadi rujukan kedua-dua pemikir politik Islam ini, iaitu Abu Ubaid al-Qassim. Abu Ubaid al-Qassim muncul sebagai seorang pemikir ekonomi politik yang terpenting dalam sejarah Islam sesudah Qadhi Abu Yusof (m. 779M). Jika Abu Yusof terkenal dengan kitab al-Kharaj berdasarkan Mazhan Hanbali, Abu Ubaid al-Qassim menghasilkan kitab al-Amwal berteraskan fiqh Mazhab Shafie. Ternyata pemikiran ekonomi politik Abu Ubaid al-Qassim bukan sahaja berpengaruh ke atas al-Mawardi dan Abu Yu'la, tetapi juga didukung oleh Ibnu Sina (m. 1037M) di dalam kitab as-Shifa'. Abu Ubaid al-Qassim boleh dikatakan pelopor sebenar teori kontrak sosial, sebelum ia diangkat oleh al-Mawardi dan Abu Yu'la, kemudiannya oleh Locke (m. 1704danM) dan Rousseau (m. 1778M). Bahkan, teori-teori ekonomi perdagangan beliau lebih terkehadapan berbanding teori Adam Smith (m. 1790M).

Abu Ubaid yang hidup pada awal zaman Daulah Abbasiyah terdorong oleh pembangunan negara yang pesat pada zaman Khalifah Harun ar-Rashid (786-808M), di mana Abu Ubaid pernah menjadi qadhi. Perhatian besar beliau adalah sistem pentadbiran kewangan negara, yang merupakan nadi terhadap kerajaan Islam. Berbeza dengan Qadhi Abu Yusof yang menekankan soal tanggungjawab negara melalui pengagihan ekonomi, Abu Ubaid yang lahir sembilan tahun sebelum kewafatan Abu Yusof, telah menghuraikan persoalan pengurusan dan pentadbiran kewangan negara Islam, sebagai panduan kepada Khalifah Harun ar-Rashid. Pemikiran Abu Ubaid ini kemudiannya mempengaruhi banyak karya kenegaraan Islam selepas itu, terutama yang berkaitan dengan tatakelola ekonomi negara. Bahkan, pada zaman kebangkitan Barat, para pemikir juga merujuk kepada karya Abu Ubaid.

Ketokohan Abu Ubaid

Abu Ubaid ialah al-Qassim bin Sallam bin Miskin bin Zaid al-Hawari al-Azdi al-Baghdadi. Beliau dilahirkan di Bahrain, Herat, sebuah kota di Khurasan, Afghanistan dalam tahun 154H / 770M. Bapanya berketurunan Byzantium dan menjadi maula suku Azad. Abu Ubaid belajar di Kufah, Bashrah dan Baghdad dalam pelbagai cabang ilmu Islam. Antara gurunya di Basrah ialah al-Asma'i (m. 828M), Abu Ubaydah (m. 825M) dan Abu Zaid al-Ansari (m. 831M), manakala di Kufah pula ialah Abu Amr as-Shaibani (m. 825M), al-Kisa'i (m. 805M) dan lain-lain. Kerana keilmuannya, Gabenor Thugur, Tsabit bin Nasr telah melantiknya sebagai qadhi di Tarsus, tetapi pada 219H, beliau telah berhijrah ke Mekah dan wafat di sana pada tahun 224H / 838M dalam usia 68 tahun.

Sebagai seorang pemikir besar, Abu Ubaid telah menghasilkan 20 karya dalam pelbagai bidang termasuk nahu, qawaid fiqh, fiqh, syair dan lain-lain. Antara karya beliau itu ialah Fadhail al-Quran, Kitab an-Nasikh wa al-Mansukh dan yang paling terkenal dan berpengaruh ialah Kitab al-Amwal. Kitab al-Amwal pada asasnya merangkumkan semua hal-hal pentadbiran ekonomi negara berdasarkan sunnah dan atsar, yang dibahaskan oleh beliau dalam kerangka pentadbiran semasa Daulah Abbasiyah dalam era Khalifah Harun ar-Rashid.

Kontrak sosial

Sebelum al-Mawardi dan Abu Yu'la membahaskan persoalan kontrak sosial di dalam karya-karya mereka, Abu Ubaid terlebih dahulu menyentuh tentangnya. 1000 tahun sebelum Rousseau (m. 1778) menulis tentang kontrak sosial ini, Abu Ubaid meletakkan pada bab pertama Kitab al-Amwal dengan tajuk Haqqul Imam 'ala Raiyyat, wa Haqqul Ra'iyyat ala al-Imam iaitu tentang tanggungjawab pemimpin ke atas rakyat dan tanggungjawab rakyat ke atas pemimpin. Ketika al-Mawardi dan Abu Yu'la masing-masing membahaskan hal ini dalam kitab Ahkam Sulthaniyah mereka, kedua-duanya mengakui menjadikan Kitab al-Amwal sebagai rujukan. At-Taftazani (m. 1390M) dan Ibnu Khaldun (m. 1406M) juga turut mengembangkan teori ini dalam karya mereka kemudiannya. Hal ini cukup untuk membuktikan bahawa teori kontrak sosial sebenarnya telah dipelopori oleh Abu Ubaid, terutama ketika membahaskan tentang prinsip pengurusan kewangan negara.

Kerangka pemikiran Abu Ubaid yang meletakkan agama pada kedudukan tertinggi dalam mengawal hubungan pemimpin dengan rakyat kemudiannya mempengaruhi pemikir Islam yang mengikutinya. Asas kontrak sosial adalah mudah, di mana pemimpin yang berwibawa dapat mewujudkan perpaduan rakyat, kemudian memberikan hak-hak rakyat terutama dalam agihan kekayaan negara, keadilan ekonomi dan jaminan keselamatan sosial. Abu Ubaid menekankan tanggungjawab negara terhadap penerima zakat, selain kebijaksaan pemerintah mengagihkan kekayaan negara, termasuk membenarkan iqta dan hima. Di pihak rakyat pula, mereka berkewajipan memberikan ketaatan, dukungan dan kesetiaan kepada pemerintah, termasuk membayar cukai dan zakat yang menjadi hasil negara.

Pentadbiran ekonomi negara

Abu Ubaid membahaskan tentang peranan Baitul Mal dan diwan-diwannya dalam pentadbiran negara sebagai pentadbir tunggal kewangan. Beliau membahagikan Baitul Mal kepada dua bahagian iaitu diwan waridat (jabatan hasil) dan diwan nafaqat (jabatan perbelanjaan. Menurut Abu Ubaid, pendapatan negara ada tiga sumber iaitu zakat dan sedeqah, khumus dan fai'. Seluruh hasil negara yang disatukan, perbelanjaannya ditentukan oleh khalifah. Beliau menolak penggunaan yang terhad kepada lapan asnaf, sebalik berpegang bahawa apa sahaja kepentingan negara dan umat, boleh dibelanjakan hasil zakat. Beliau juga bertegas bahawa hanya pemerintah yang boleh menerima zakat komoditi seperti ternakan, dan tidak boleh dibayar terus kepada penerima zakat.

Susun atur atau status sosial masyarakat pula ditentukan oleh status zakatnya, seperti berikut:

1. Orang kaya yang berzakat dan tidak berhak menerima zakat;

2. Golongan menengah yang tidak wajib membayar zakat tetapi tidak berhak menerima zakat; dan

3. Golongan penerima zakat yang tidak wajib berzakat, tetapi layak menerima zakat.

Beliau berpegang kepada perlunya peranan wang sebagai standard pertukaran. Beliau juga mengakui pemilikan peribadi dan mengakui adanya iqta dan hima. Iqta adalah tanah yang diberikan oleh pemerintah kepada seseorang rakyat untuk memproduktifkan tanah tersebut, sedangkan hima adalah padang rumput pengembalaan. Tetapi pemilikan ini akan kembali menjadi milik negara jika tiga tahun berturut-turut ia tidak diusahakan.

Tentang hak khalifah dalam perbelanjaan negara, Abu Ubaid menekankan soal keadilan sebagai prinsip utama, di mana khalifah boleh membuat dasar perbelanjaan selagi tidak bercanggah dengan syariat. Perbendaharaan negara mesti digunakan untuk kepentingan awam dan menghentikan diskriminasi, penindasan dalam percukaian dan menghentikan upaya penghindaran cukai.

Tentang fai', Abu Ubaid membezakan antara badwi (orang kampung) dan hadhari (orang bandar atau urban). Bagi menjamin keadilan, orang badwi yang tidak banyak menyumbang kepada ekonomi negara, akan diagihkan hasil fai' yang lebih kecil berbanding penduduk bandar yang mempunyai kontribusi yang lebih besar kepada ekonomi negara.

MOHD FADLI GHANI
Islamic Institute of Independent Research on Democracy (IIIRD) – HARAKAHDAILY 19/5/2019

SALAH seorang pendukung utama al-Farabi (m. 950M) dalam bidang falsafah ialah Ibnu Sina. Tokoh yang terkenal di Barat dengan panggilan 'Avicenna' ini lebih masyhur sebagai seorang bapa dalam ilmu perubatan dan kitabnya, al-Qanun fi al-Tibb adalah yang paling terkemuka dalam ilmu tersebut. Namun begitu, gagasan-gagasan falsafah beliau tentang kenegaraan belum banyak dikaji oleh para sarjana, kecuali beberapa orang sahaja seperti Dr Muhammad Yusof Musa (1952) dan Zainal Abidin Ahmad (1974). Seperti al-Farabi dengan gagasan al-Madinah al-Fadhilah, Ibnu Sina melalui karya falsafahnya turut mencanangkan gagasan-gagasan negara makmur dalam menghadapi konflik semasa yang berlaku.

fadli ghaniBerbeza dengan al-Farabi yang menjadi filosof di luar kerajaan, Ibnu Sina sebaliknya telah menjadi tenaga penting dalam pentadbiran negara. Beliau pernah menjadi menteri di Hama selama lima tahun dan perdana menteri untuk sembilan tahun, kemudian menjadi menteri lagi di Hamazan dan akhirnya menjadi penasihat utama raja di Isfahan sehingga beliau wafat. Dengan latar belakang ini, menjadikan beliau sebagai ahli falsafah yang berpolitik, sekali gus dapat mencurahkan idea-idea dalam karya-karya falsafah. Teori-teori politik beliau dipengaruhi dengan kuat oleh al-Farabi dan juga Plato.

Kehidupan beliau yang berlatar belakangkan Asia Tengah ternyata tidak melepaskan beliau dari konflik politik yang berlaku. Ayahnya seorang pembesar dalam kerajaan Samaniyah, lalu kegiatan Ibnu Sina sering dicemburui, lebih-lebih lagi keupayaan beliau menguasai ilmu agama dan ilmu kedoktoran, selain menghafal al-Quran. Ketika berusia 17 tahun, beliau difitnah membakar perpustakaan istana, sedangkan ketika menjadi menteri, beberapa kali beliau merengkok di penjara akibat fitnah dan persaingan kuasa. Latar belakang inilah yang memberikan ilham kepada Ibnu Sina untuk mengungkapkan gagasan negara adil makmur, yang pada prinsipnya adalah cantuman idea al-madinah al-fadhilah al-Farabi dan negara adil (just state/al-madinah al-adilah) Plato, yang dicantumkan dengan gagasan Ibnu Sina sendiri, al-madinah al-hasanah as-siirah (negara kebajikan). Bagi Ibnu Sina, negara Islam adalah kombinasi tiga bentuk madinah iaitu al-fadhilah, al-adilah dan al-hasanah.

Ibnu Sina sebagai filosof Muslim

Nama lengkap Ibnu Sina ialah Abu Ali Hussein bin Abdullah bin Sina, tetapi beliau dikenali sebagai Avicenna di Barat. Beliau lahir di Afsyanah, dekat Bukhara pada 980M / 370H, iaitu 30 tahun selepas kewafatan al-Farabi. Sejak berusia 10 tahun, beliau telah menghafal al-Quran dan mendalami ilmu, kemudian kedoktoran dan falsafah Aristotle. Pada usia 17 tahun, Ibnu Sina telah menjadi doktor di istana Hama. Selain Bukhara, Ibnu Sina pernah tinggal di Jarjan dan Hamazan, dan akhirnya di Isfahan. Beliau berkhidmat di istana sebagai doktor, menteri, perdana menteri dan penasihat utama pemerintah sehingga beliau wafat pada 1037M/438H di Isfahan.

Selain kerana kecemerlangan beliau sebagai ahli politik dan doktor, Ibnu Sina lebih terkenal sebagai seorang ahli falsafah sehingga digelar 'Guru Ketiga' selepas al-Kindi (m. 873M) dan al-Farabi (m. 950M), dan sering disebut sebagai as-Sheikh ar-Rais (ketua mahaguru) kerana kepakaran beliau yang tiada tolok banding dalam bidang kedoktoran dan falsafah. Beliau telah menghasilkan sekitar 250 karya tulis, tetapi yang paling terkenal ialah al-Qanun fi al-Tibb dalam bidang perubatan dan as-Shifa' dalam bidang falsafah. Dalam bidang politik, beliau menuliskan Risalah as-Siyasah, Fi lthabati an-Nubuwwah, al-Arzaq, dan Fi Aqlam al-Ulum al-Aqliyah, selain falsafah-falsafah politik yang dirakam di dalam as-Shifa'.

Konsep Nubuwwah: Asas falsafah politik Ibnu Sina

Ungkapan al-Farabi tentang kepemimpinan nubuwah telah mempengaruhi Ibnu Sina dalam pembentukan falsafah politiknya. Dalam memperkatakan tentang konflik politik yang dihadapi, Ibnu Sina secara falsafah membahaskan soal nubuwat atau kenabian yang menetapkan hukum, di mana pendengar hukum nabi itu ada dua, pertama yang 'banyak' dan kedua yang 'sedikit.' Yang sedikit itu adalah orang yang dipersiapkan secara semula jadi untuk memerhatikan (nazar) keadaan rakyat. Hikmah nazariyat (kebijaksanaan pemerhatian / teoritis) adalah berbeza dengan kebijaksanaan amali yang dilaksanakan oleh pemerintah berkait moral dan kebajikan awam untuk semua rakyat berkait kebahagiaan manusia, kesejahteraan dan pencapaian kesempurnaan. Bagi beliau, penekanan harus diberikan kepada pemerintah supaya mengutamakan kebijakan amali sebagai dasar undang-undang negara.

Ibnu Sina memberikan dua erti kepada nubuwah. Pertama, berkait kearifan teoritis manusia (nazar), yang memberi andaian bahawa tentang kedudukan kebijaksanaan teoritis dan falsafah. Kedua, berkait dengan peranan utusan-utusan hukum Allah. Falsafah amali perlu dilakukan dengan pemerintah mengajarkan kepada rakyat tentang ilmu politik yang beretika sebagai ilmu pengendalian atau tatakelola rumah tangga yang berasaskan wahyu.

Bagi Ibnu Sina, falsafah amali akan memperlihatkan kedudukan pemerintah itu sama ada baik atau jahat. Kebanyakan pemerintah mementingkan kesempurnaan teoritis seperti memotong tangan pencuri, tetapi tiada kebijaksanaan amali, iaitu seperti tidak melihat keadaan masyarakat dan permasalahan individu itu sendiri sehingga berlaku kecurian. Kebijakan teoritis sepatutnya berubah mengikut keadaan, dan sepatutnya pemerintah mempunyai keupayaan untuk memahami keadaan rakyatnya.

Dengan pemikiran yang jelas dipengaruhi oleh al-Farabi, Ibnu Sina bertegas bahawa ahli falsafah sepatutnya menjadi penegak hukum (pemerintah) sebenar, kerana mereka memiliki karakter kenabian (nubuwah), namun umat menghadapi masalah ketiadaan pemimpin yang bertaraf filosof. Oleh itu, pemimpin sekurang-kurangnya mestilah berilmu, cerdas dan faqih dalam agama, di mana pemimpin menjadi contoh kepada rakyat untuk mewujudkan masyarakat terpelajar dan beradab. Karakteristik kenabian ini sangat penting untuk menjadi pemimpin negara. Bagi Ibnu Sina, ciri khas kenabian ada tiga, iaitu (1) inspirasi kenabian dari kebijaksaan intelek yang aktif membawa nilai-nilai baru, berwawasan tinggi dan boleh berimiginasi dalam merungkai masalah, (2) 'wahyu' iaitu mampu mencapai kebenaran yang lebih tinggi, wisdom dan spiritual, dan (3) mempunyai keajaiban dalam membuat prediksi terhadap masa depan.

Secara mudah, Ibnu Sina sebenarnya menjelaskan, "Nabi Islam (Muhammad SAW) secara teguh mengajarkan dan mempraktiskan negara dengan prinsip-prinsip persamaan, persaudaraan dan kemerdekaan. Jalan yang sederhana dari hidupnya, telah diikuti oleh empat Khalifah (ar-Rasyidin), mempertunjukkan kecenderungan kepada penguasa, baik sosial atau ekonomi, supaya membimbing kepada kedudukan rakyat umum." Beliau menambah, "Khalifah sepatutnya memiliki sifat-sifat kebajikan yang terpuji, seperti keberanian, sederhana dan pemimpin yang jujur (husnu at-tadbir).

Teori al-Madinah al-Hasanah as-Siirah: Negara makmur adil

Penghuraian falsafah yang sangat mendalam tentang negara Islam oleh Ibnu Sina adalah lanjutan daripada pemikiran Plato dan al-Farabi sebelumnya. Beliau menerima teori-teori makhluk sosial dan pembinaan negara kota oleh Plato, Aristotle, al-Farabi dan Ibni Abi Rabi' sebelumnya, Tetapi gagasan negara Islam ideal yang dikemukakan oleh beliau sangat menekankan soal akhlak dan moral, iaitu isu yang sangat tajam permasalahannya dalam kerajaan Samaniyah dan Ghaznawiyah di Asia Tengah. Persaingan dan pergolakan politik itu didorong oleh perbuatan tidak bermoral dalam kalangan pemimpin kerajaan Samaniyah.

Maka dalam hal ini, Ibnu Sina menyebut tiga buah negara di dalam kitab as-Shifa', yang kemudiannya menggambarkan idea negara yang dicita-citakannya.

1. al-Madinah al-Fadhilah (negara utama) yang bercorak kemasyarakatan. Konsep ini telah diangkat oleh al-Farabi sebelumnya.

2. al-Madinah al-Adilah (negara adil) yang berpegang teguh dengan undang-undang dan menjunjung keadilan dalam semua aspek. Konsep ini pernah dikemukakan oleh Plato sebagai just state.

3. Ibnu Sina menggagaskan konsep baru iaitu al-Madinah al-Hasanah as-Siirah (negara bermoral) yang mendukung prinsip moral yang tinggi. Bukan sahaja seluruh rakyat berakhlak, tetapi juga pemimpin, masyarakat dan negara mesti tunduk kepada hukum moral yang tidak tertulis.

Bagi Ibnu Sina, negara Islam adalah negara fadhilah, adilah dan hasanah. Ibnu Sina turut mengemukakan beberapa konsep pengurusan kekayaan negara untuk menggambarkan kesatuan tiga konsep negara Islam tersebut, iaitu (1) maal musytarak iaitu harta kekayaan negara bersama, dan ia mesti digunakan untuk, (2) mashalih musytarakah iaitu kepentingan bersama. Dari sinilah lahirnya negara adil makmur atau disebut oleh Rosenthal sebagai Idealistic Islamic State.

MOHD FADLI GHANI
Islamic Institute of Independent Research on Democracy (IIIRD) – HARAKAHDAILY 16/5/2019